1936: De Olympische Spelen van Adolf Hitler

Twee weken nazi-propaganda

De Olympische Spelen van 1936 werden gehouden in Berlijn en zijn de geschiedenisboeken ingegaan als de Olympische Spelen van Adolf Hitler. Cineaste Leni Riefenstahl kreeg opdracht van het nazi-regime om een film van het internationale sportevenement te maken. Deze film, Olympia, verscheen in 1938 in twee delen: Fest der Völker en Fest der Schönheit.

Adolf Hitler tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen van 1936 (cc - Bundesarchiv)

Adolf Hitler tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen van 1936 (cc – Bundesarchiv)

De Olympische Spelen van 1936 zijn omstreden. De Duitse overheid gebruikte het evenement volop om de nationaalsocialistische ideologie uit te dragen. Toen het evenement in 1931 door het Internationaal Olympisch Comité (IOC) werd toegewezen aan Berlijn, was Adolf Hitler nog geen Rijkskanselier. Toen hij dat in 1933 wel werd gingen er stemmen op om de Spelen te verplaatsen. Uiteindelijk gebeurde dit echter niet. Adolf Hitler moest wel beloven geen toespraken te houden. Daarnaast werd de Duitsers duidelijk gemaakt dat er absoluut geen onderscheid gemaakt mocht worden tussen sporters van verschillende rassen. Duitsland zelf had daar overigens lak aan en liet alleen zogenaamde ariërs toe tot de eigen equipe. Onder druk van het IOC werd de half-Joodse schermster Helène Mayer op het laatste moment toch nog tot het Duitse team toegelaten.

In Nederland werd enige tijd gediscussieerd over de vraag of het land wel sporters moest afvaardigen. De atleten Wim Peters, Tollien Schuurman, Ben Bril en Leo Halle zagen uiteindelijk af van deelname maar het nationale Olympisch Comité stelde zich a-politiek op en besloot de Spelen niet te boycotten. In Amerika werd ook fel geprotesteerd tegen deelname aan de ‘Nazi-Spelen’, maar het land besloot uiteindelijk toch ook naar Berlijn af te reizen. In Berlijn deden uiteindelijk 49 landen mee. Een record.

Olympiastadion in 1936 (cc - Bundesarchiv)

Olympiastadion in 1936 (cc – Bundesarchiv)

Olympisch stadion van Berlijn

In Duitsland werd voor de Olympische Spelen een gloednieuw stadion gebouwd: het Olympiastadion. Op de plek waar dit door Werner March ontworpen stadion verrees, stond aanvankelijk het Duitse Stadion. Dit stadion was gebouwd voor de Olympische Spelen van 1916, die vanwege de Eerste Wereldoorlog niet doorgingen. Voor de nieuwe editie 1936 wilden de Duitsers een nieuw stadion. Het Olympiastadion werd geopend op 1 augustus 1936, tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen.

- advertentie -

Nationaal-socialisme

Hindenburg vliegt over het Olympiastadion

Hindenburg vliegt over het Olympiastadion

Tijdens de Spelen van 1936 werden er voor het eerst sportbeelden rechtstreeks uitgezonden. Hiervoor werden op verschillende plekken in Berlijn grote videoschermen geplaatst. De openingsceremonie in het gloednieuw stadion werd bijgewoond door maar liefst 100.000 toeschouwers, van wie het grootste deel de Hitler-groet bracht. Tijdens de opening vloog de zeppelin Hindenburg laag over het stadion.

Voor de Duitsers waren de Olympische Spelen van 1936 een uitgelezen mogelijkheid om de wereld, maar vooral ook de eigen bevolking te imponeren met de ‘eigen grootsheid’. Natuurlijk waren de olympische ringen te zien op allerlei vlaggen in de stad, maar de vlaggen met hakenkruisen waren een stuk dominanter. Wel hadden de nazi’s borden met antisemitische teksten tijdelijk uit de hoofdstad verwijderd, om de buitenlandse bezoekers niet tegen het hoofd te storen. Ook had Hitler besloten om de invoering van verschillende anti-Joodse wetten uit te stellen tot na de Olympische Spelen. Hitler gebruikte de Spelen ook voor een grootscheepse renovatie van zijn stad.

Poster

Graficus Franz Würbel ontwierp de beroemde poster van de Olympische Spelen van 1936. Hierop zijn, naast de Olympische ringen, de Brandenburger Tor en een beeld van atleet te zien. Voor de atleet poseerde de schilder Richard Simon.

De Olympische Spelen van 1936 in Berlijn

De Olympische Spelen van 1936 in Berlijn

Fakkeltocht

Einde van de eerste Olympische fakkeltocht in Berlijn, 1936

Einde van de eerste Olympische fakkeltocht in Berlijn, 1936

Tijdens de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam werd voor het eerst het olympisch vuur ontstoken. Dit vuur werd toen nog gewoon aangestoken door een medewerker van het plaatselijke gasbedrijf.

In 1936 ging dit anders. Toen werd de Olympische vlam voor het eerst aangestoken in Olympia, de plaats van de antieke Spelen in Griekenland. Via een estafetteloop, waar meer dan 3400 lopers aan deelnamen, werd het vuur vervolgens naar het stadion in Berlijn gebracht. Daar werd het onthaald door 20.000 leden van de Hitlerjugend en 40.000 leden van de SA (Sturmabteilung).

Olympisch vuur in Berlijn, 1936

Olympisch vuur in Berlijn, 1936

Sportief

Jesse Owens tijdens de 200 meter sprint

Jesse Owens tijdens de 200 meter sprint

Vanuit het perspectief van de nazi’s bezien, was het een grote smet dat de zwarte atleet Jesse Owens dé ster van de Olympische Spelen werd. De Amerikaan won vier keer goud: op de 100 meter, 200 meter, de 4×100 meter estafette en bij het verspringen. Vooral de laatste zege van de Amerikaan was pijnlijk voor de nazi’s. Owens versloeg bij het verspringen namelijk de Duitse topfavoriet Luz Long, een blanke en blonde atleet die door de nazi’s werd beschouwd als dé personificatie van het ‘superieure arische ras’.

Terwijl verschillende nationaal-socialisten na de nederlaag knarsetandend op de tribune zaten, toonde Long zich sportief door Jesse Owens gewoon te feliciteren met zijn olympische overwinning. De twee raakten uiteindelijk bevriend en zouden nog geregeld met elkaar corresponderen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam daar een einde aan. Luz Long moest dienst nemen in het leger en sneuvelde op 14 juli 1943 tijdens de landing van de nazi’s op Sicilië. Jesse Owens verklaarde na afloop van de Spelen hoezeer hij de felicitatie van de Duitse atleet had gewaardeerd:

“Er was veel moed voor nodig om vriendschap met mij te sluiten voor de ogen van Hitler. (…) Al mijn medailles en bekers vallen in het niet bij de 24-karaats vriendschap die ik op dat moment voor Luz Long voelde. Hitler moet gek geworden zijn bij het zien van onze omhelzing.”

Greatest Olympic Moment (Jesse Owens & Luz Long) – 1936

Geen warm onthaal voor de ster

XI olympiade in Berlijn

XI olympiade in Berlijn

In eigen land werd kampioen Jesse Owens na de Spelen overigens niet met alle egards ontvangen. De Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt weigerde hem zelfs te ontvangen op het Witte Huis, uit angst dat dit hem stemmen zou kosten bij de volgende verkiezingen. Owens werd in Amerika ook niet uitgeroepen tot sportman van het jaar. De Amerikanen gaven die titel liever aan een blanke

De Duitsers wonnen wel het medailleklassement. Met overmacht. Het land pakte maar liefst 33 keer goud, 26 keer zilver en 30 keer brons. Nederland eindigde als negende, met 6 gouden, 4 zilveren en 7 bronzen medailles.

Leni Riefenstahl tijdens de opnames van Olympia (cc - Bundesarchiv)

Leni Riefenstahl tijdens de opnames van Olympia (cc – Bundesarchiv)

Leni Riefenstahl

De Duitse cineaste Leni Riefenstahl kreeg opdracht een film te maken over de Olympische Spelen in Berlijn. Deze film, Olympia, verscheen in 1938 in twee delen: Fest der Völker en Fest der Schönheit. Bekijk die films hier.

Lees ook: Adolf Hitler (1889-1945) – Führer van het Derde Rijk
Bekijk: Olympia – Leni Riefenstahl en de Olympische Spelen van 1936
Boek: 1936 – Wij gingen naar Berlijn
Meer Olympische Spelen

Openingsceremonie van de Olympische Spelen van 1936:

Bronnen:
– https://www.olympic.org/berlin-1936
– https://duitslandinstituut.nl/naslagwerk/624/1936-zomerspelen-in-berlijn
Sport en Politiek (Bob van den Bos)

Benito Mussolini
Benito Mussolini (1883-1845) was van 1922 tot 1943 fascistisch dictator van Italië.…
Still uit Olympia - Das Fest der Schönheit
De Olympische Spelen van 1936 werden gehouden in Berlijn. Cineaste Leni Riefenstahl…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: