Cicero’s ‘Over de staat’

En een foutje van de verluchter

De belangrijkste verzameling van de Oude Collecties van Museum Meermanno is de verzameling incunabelen, boeken gedrukt vóór 1501. Eén van de mooiste daarvan is dit exemplaar van een uitgave van het laatste deel van Cicero’s Over de staat (De republica). Die tekst staat bekend als ‘de droom van Scipio’ (Somnium Scipionis in het Latijn) en gaat over de beloning die een rechtvaardig mens wacht in het hiernamaals. Hij is in dit boek uitgegeven met het commentaar van de vierde-eeuwse Romeinse schrijver Macrobius. Het werk verscheen in 1472 in Venetië.

Marcus Tullius Cicero
Marcus Tullius Cicero
Dat de tekst zo modern oogt en zo goed te lezen is, komt door de gebruikte letter. Dat is een Romein, de letter die we in allerlei varianten (TimesRoman, bijvoorbeeld) nog steeds in tekstverwerkers gebruiken. Deze romein is ontworpen door Nicholas Jenson, een Fransman die in 1458 door de Franse koning naar Mainz was gestuurd om bij de opvolgers van Johann Gutenberg de boekdrukkunst te leren.

In Venetië was vanaf 1469 de Duitse drukker Johannes de Spira werkzaam. Hij had van de Doge voor vijf jaar het alleenrecht gekregen om in Venetië boeken te drukken. Toen hij in 1470 overleed, verviel dat privilege en Jenson was een van de drukkers die in het gat in de markt sprongen.

Zijn belangrijkste bijdrage aan de ontwikkeling van de vroege boekdrukkunst is dat hij de romein, die in Rome en Venetië gebruikt werd voor het drukken van antieke teksten, ontwikkelde tot de prachtige regelmatige letter in dit boek – en in vele andere uitgaven die hij in de vroege jaren 1470 drukte.

- advertentie -

Domus aurea

Niet lang nadat het boek gedrukt was, is de verluchting op de eerste tekstpagina aangebracht. Die verluchting is duidelijk geïnspireerd op wandschilderingen die enige tijd daarvoor waren gevonden in de herontdekte Domus aurea, het paleis van Nero in Rome. Jammer alleen, dat de verluchter een vrij ingrijpende fout heeft gemaakt. Hij heeft een prachtige hoofdletter S geschilderd, de eerste letter van het woord ‘Sum’. Helaas had er eigenlijk ‘Cum’ moeten staan…

~ Erik Geleijns – Museum Meermanno

Museum Meermanno in Den Haag zet op Historiek iedere maand een interessant boek uit de eigen collectie in de schijnwerpers. Er wordt wisselend aandacht besteed aan de historische en moderne (v.a. 1850) collectie van het museum. Een overzicht van al geplaatste boeken is altijd op deze pagina te vinden.
Re-enactors bewaken de limes
Van de eerste tot de vierde eeuw n.Chr. werd de Romeinse rijksgrens…
Roman_fresco_Villa_dei_Misteri_Pompeii_004
Pompeii kennen we vooral vanwege de doden die in 79 n.Chr. werden…

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier