De Bonbon-aanslag

De Oekraïense nationale beweging is de laatste maanden vaak in het nieuws geweest. Niet alleen omdat zij een van de drijvende krachten was achter het verdrijven van de corrupte president Viktor Janoekovitsj, maar ook omdat zij door de Russische propaganda steevast wordt weggezet als fascistisch. Tussen de Russen en de (West-)Oekraïense onafhankelijkheidsbeweging heeft het nooit geboterd. Dat werd op maandag 23 mei 1938 meer dan duidelijk in de straten van Rotterdam.

Lumière na de aanslag

Lumière na de aanslag


Rotterdam mag dan in de Eerste Wereldoorlog het belangrijkste internationale spionagecentrum zijn geweest, ook in de jaren daarna bleef de internationale havenstad het werkterrein van geheim agenten. In mei 1938 arriveerde de beruchte Russische NKVD agent Pavel Soedoplatov in de stad met een persoonlijke opdracht van Stalin. Soedoplatov had in Rotterdam een afspraak met de Oekraïense onafhankelijkheidsstrijder Yevehn Konovalets.

Yevehn Konovalets

Konovalets was in 1891 geboren in Galicië, destijds een streek die deel uitmaakte van Oostenrijk-Hongarije, met als belangrijke stad het pittoreske Lemberg, nu Lviv geheten. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vocht hij als officier in het Habsburgse leger. Na te zijn ontsnapt uit Russische krijgsgevangenschap werd hij leider van een Oekraïense nationalistische militie die in 1918 vocht tegen de communisten. Na de Eerste Wereldoorlog werd het Habsburgse deel van de Oekraïne verdeeld tussen Polen en de Sovjet-Unie en richtte de onafhankelijkheidsstrijd zich tegen hen. Maar de Oekraïense nationalisten waren te zwak en Konovalets moest zijn land in 1922 ontvluchten.

Tijdens zijn ballingschap leefde hij onder meer in Tsjecho-Slowakije, Duitsland en Italië. In 1929 was hij een van de oprichters van de Organisation of Ukrainian Nationalists, de OUN. De OUN streefde naar infiltratie van lokale instituties in de Russische Oekraïne om zo via een revolutie onafhankelijkheid te realiseren. De beweging werd door haar communistische tegenstanders algauw in de fascistische hoek gedrukt. Doordat een deel van de beweging in de Tweede Wereldoorlog met de Duitsers tegen Stalin vocht, en zich daarbij ook schuldig maakte aan Jodenvervolging, is dat beeld versterkt. Een van de belangrijkste leiders uit die duistere tijd was Stepan Bandera, een controversiële figuur wiens naam ook nu regelmatig opduikt in discussies over de Oekraïense politiek. Konovalets was er toen al niet meer bij.

- advertentie -

Bombom

Pavel Soedoplatov

Pavel Soedoplatov

Op 23 mei 1938 arriveerde Konovalets met de trein in Rotterdam en nam, onder de valse identiteit Joseph Novack, zijn intrek in hotel Central aan de Kruiskade. Een half uur later had de activist in het café van hotel Atlanta een ontmoeting met een mede-activist genaamd Waluch. Deze gaf hem een doosje bonbons cadeau, waarin naar Konovalets dacht geld zat. In werkelijkheid was de vriend Pavel Soedoplatov, die in kringen rond de OUN was geïnfiltreerd. Konovalets verliet na hun ontmoeting hotel Atlanta en liep de Coolsingel op. Daar voor de deur van bioscoop Lumière, opende hij rond 12.15 uur het doosje…

In plaats van geld zat er een kleine, maar zeer krachtige bom in, die vrijwel meteen ontplofte. Konovalets’ lichaam werd aan stukken gereten en over de straat geslingerd. Er raakten twee omstanders gewond en verscheidene anderen raakten overstuur. De nabije winkels en bioscoop Lumière raakten beschadigd door de schokgolf. De explosie liet alleen Konovalets’ hoofd en zijn rechterarm intact.

Nadat hij de knal had gehoord, wandelde Soedoplatov rustig naar Station Delftsche Poort, terwijl vlak achter hem de Coolsingel werd afgesloten door uit het vlakbij gelegen hoofdbureau van politie toegesnelde agenten. De geheim agent nam echter ongestoord de stoomtrein naar Parijs, vanwaar hij doorreisde naar het door een burgeroorlog verscheurde Spanje.

SMERSH

Soedoplatov werd niet lang na zijn succesvolle opdracht door Stalin bevorderd tot hoofd van de NKVD-afdeling ‘Administratie voor Speciale Opdrachten’. In 1939 zou hij in opdracht van de dictator een speciale eenheid naar Mexico Stad sturen om daar Stalins concurrent Leon Trotsky te vermoorden. Dat gebeurde met een bijl. In het Westen is Soedoplatov vaak aangezien voor het hoofd van SMERSH, de in liquidaties gespecialiseerde dienst die ook bekend is van de James Bond verhalen, maar zelf heeft hij dat altijd ontkend.

Yevehn Konovalets overblijfselen werden na zijn gewelddadige dood begraven op de Algemene Begraafplaats Crooswijk. Daar ligt hij nog steeds, alhoewel er sinds 2006 plannen zijn om hem te herbegraven in Lviv. Wie weet komt dat er binnenkort van.

~ Edwin Ruis

Openingsfoto: Yevhen Konovalets

Edwin Ruis is auteur van Spionnennest 1914-1918 en Vechtmissie. Nederlandse militairen in Albanië 1913-1914.

Boek ook de Rotterdam Spionage Wandellezing over de rol van de stad als het grootste spionagecentrum van de Eerste Wereldoorlog

Visitekaartje van Hoffmann uit ongeveer 1865
August Heinrich Hoffmann von FallerslebenHoe vormt zich een…
Foto: roemerschlachtamharzhorn.de
Toen de Commissie-Van Oostrom in 2008 de Nederlandse canon presenteerde, was een…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: