De Hofvijver, hart van Den Haag (II)

De Hofvijver gezien vanaf het Doelenterrein in 1567. De maker is onbekend. De voorgrond toont de schietbaan van de Sint Sebastiaansschutterij – Collectie Haags Historisch Museum

Tweede deel van een artikel van het haags Historisch Museum over de geschiedenis van de Hofvijver in Den Haag. Het eerste deel is hier te vinden.

Foto van de Sint-Sebastiaansdoelen op de Korte Vijverberg (nu Haags Historisch Museum). Dit in 1636 gebouwde doelenhuis behoort samen met het Mauritshuis tot de vroegste voorbeelden van het Hollands classicisme

Hetzelfde maar toch anders

Wanneer we de vroegste

- advertentie -


afbeeldingen van de Hofvijver bekijken, lijkt er op het eerste gezicht weinig veranderd sinds de zestiende eeuw. De langgerekte, rechthoekige vorm van de vijver met aan de ene kant het Binnenhof, aan de andere kant de lommerrijke Lange Vijverberg, en in de verte de toren van de Grote of Sint Jacobskerk – het is meteen herkenbaar als de Hofvijver en omgeving (zie afbeelding). Maar schijn bedriegt. Op verschillende momenten in de geschiedenis is wel degelijk aan de Hofvijver “gesleuteld”.

De zuidelijke oever bijvoorbeeld, waar de Haagse schutterij zijn schietbanen had, liep tot het begin van de zeventiende eeuw in een gekromde bocht. In 1633 ging deze kant van de Hofvijver op de schop. De schutters verkochten hun schietbanen en lieten met de opbrengst daarvan een nieuw doelenhuis in classicistische stijl bouwen: de Sint Sebastiaansdoelen (het huidige Haags Historisch Museum) (zie afbeelding). Op de plek van de schietbanen verrezen chique herenhuizen en de gekromde oever werd een kaarsrechte kade: de Korte Vijverberg (zie afbeelding). Het rechttrekken van de Korte Vijverberg betekende ook dat een klein deel van de Hofvijver gedempt moest worden.

Bijna drie eeuwen na de aanleg van de Korte Vijverberg viel de tegenoverliggende korte zijde van de Hofvijver hetzelfde lot ten deel. Het motief was ditmaal echter niet het verfraaien van de stad, maar een betere doorstroom van het sterk toegenomen verkeer. Zoals goed te zien is op oude stadsgezichten en foto’s stond de bebouwing aan deze kant van de Hofvijver eeuwenlang pal aan het water (zie afbeelding). De enige doorgang onder de middeleeuwse Gevangenpoort was niet berekend op de toegenomen verkeersintensiteit, waardoor het verkeer gebruik moest blijven maken van de nauwe Wagenstraat.

De kaarsrechte Korte Vijverberg, geschilderd door Gerrit Adriaensz. Berckheyde – Collectie Haags Historisch Museum

In 1909 stemde de Gemeenteraad daarom in met het plan voor de aanleg van de Hofweg die het Spui – via het Buitenhof, langs de Gevangenpoort – met de Kneuterdijk zou verbinden. Volgens de plannen zou de Hofvijver gedeeltelijk gedempt moeten worden – in een van de voorstellen was zelfs sprake van een lengte van 22 meter. Dat stuitte natuurlijk op verzet en werd door tegenstanders gekwalificeerd als een “verminking” van de Hofvijver. Het mocht niet baten, want in 1925 werd de nieuwe door H.P. Berlage ontworpen verkeersweg voltooid. Wel werd in dit ontwerp rekening gehouden met de kritiek en werd de demping van de Hofvijver tot een minimum beperkt (zie afbeelding).

Deze schoolplaat uit ca. 1930 door Johan Gabriëlse toont de situatie enkele jaren na de aanleg van de Hofweg – Collectie Museum de Gevangenpoort.

Hermance Schaepmaneiland

Portret van Hermance Schaepman door Dick Stapel uit 1999. Deze activiste op leeftijd spande zich jarenlang in voor het behoud van de Hofvijver – Collectie Haags Historisch Museum

Het moge duidelijk zijn dat de Hofvijver al vele eeuwen een geliefde plek is onder Hagenaars. Het is misschien wel de meest geschilderde en gefotografeerde plek in de Haagse geschiedenis. Een van de grootste bewonderaars die de vijver heeft gehad was Hermance Schaepman (1919-2004) (zie afbeelding). Hermance Schaepman was galeriehoudster en de drijvende kracht achter de Stichting Vrienden van Den Haag. Met haar kunstzinnige protesten heeft ze Den Haag voor menig catastrofe behoed, onder meer voor het plan om onder de Hofvijver een parkeergarage aan te leggen.

De Hofvijver is kunst, zo vond Schaepman. Om de schoonheid van de Vijver te vieren initieerde zij in 2002 de culturele manifestatie ‘Hofvijver in Poëzie en Beeld’. Meer dan 150 Nederlandse en Vlaamse kunstenaars brachten een ode aan de Hofvijver in de vorm van schilderijen, gedichten en foto’s. Na haar dood in 2004 eerden De Vrienden van de Hofvijver Schaepman door het eilandje in de Hofvijver officieus om te dopen tot Hermance Schaepmaneiland.

~ Haags Historisch Museum

Dit artikel is gebaseerd op het boek De Hofvijver, hart van Den Haag van Jantien Overduin. Het is het tweede deel in de zogeheten groen-gele reeks over topstukken uit de collectie van het Haags Historisch Museum.

Meer weten over de Haagse geschiedenis? Volg het Haags Historisch Museum dan ook op Facebook

Gerelateerde boeken:

De nieuwe Zee-straet van 's Graven-hage op Scheveningh -…
Toeristen - Foto: stock.xchng
Om iets van de wereld te zien hoeven we de deur niet…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Historiek

About Historiek

view all posts

Historiek verbindt actualiteit met geschiedenis en richt zich op een breed publiek. Van geïnteresseerde leek tot professional. Ons motto: "Omdat we ook van gisteren zijn". Meeschrijven? Tips? Mail ons: info@historiek.net



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: