De limes

De Romeinenweek is alweer bijna voorbij. Waarom de Romeinenweek leuk is, lazen de vaste lezers al eerder en zal ik niet herhalen. Liever schrijf ik deze week een reeks Romeinenstukjes voor mijn neef op Curaçao. Die heeft ooit een spreekbeurt over de Romeinen gehouden, dus hij weet al heel veel, maar ik voeg deze week wat Romeinse dingen toe.

Er zijn zoveel geschiedenissen als er mensen zijn. De een vindt dit belangrijk, de ander dat. Om toch een beetje overzicht te houden, wordt op school wel eens gebruik gemaakt van “de canon”: dat zijn vijftig dingen die iedereen over vroeger moet weten. Wat hunebedden zijn bijvoorbeeld, wat slavernij was, wie Anne Frank was en wat er is gebeurd in Srebrenica. Als het gaat om de Romeinse tijd, gaat het om de “limes”, de grens van het Romeinse Rijk.

Maquette van een Romeins fort (AVRA, Antwerpen)

Maquette van een Romeins fort (AVRA, Antwerpen)

Die liep dwars door Engeland en had daar de vorm van een stevige stenen muur. Op het vasteland begon de limes bij Katwijk en liep dan langs rivier de Rijn naar Leiden, Utrecht, Arnhem en dan dwars door wat nu Duitsland heet: langs Xanten, Keulen en Bonn. Vervolgens was er een palissade naar de Donau, en daarvandaan liep de grens langs Wenen, Boedapest en Belgrado helemaal naar de Zwarte Zee.

Ten oosten van die zee begon de grens opnieuw: door de bergen van oostelijk Turkije naar de Tigris, dan een stuk door de woestijn tot de Eufraat, dan weer verder door de woestijn door Jordanië naar Akaba aan de Rode Zee. Aan de overkant volgde de Romeinse Rijksgrens dan de noordelijke rand van de Sahara, door Egypte, Libië, Tunesië, Algerije en uiteindelijk Marokko.

- advertentie -
De limes in Duitsland: een palissade met torens (Rainau-Schwabsberg)

De limes in Duitsland: een palissade met torens (Rainau-Schwabsberg)

Aan het begin van de jaartelling was er een einde gekomen aan de Romeinse veroveringen. Vanaf ongeveer het jaar 45 werden de fundamenten van de huizen in de legerkampen, die altijd van hout waren geweest, vervangen door stenen fundamenten. Daaraan zien oudheidkundigen dat de Romeinen stevige huizen wilden hebben omdat ze niet meer van plan waren verder te trekken.

Later veroverden de Romeinen nog wel eens wat stukken land, maar het ging eigenlijk altijd om gebieden die nodig waren om te verdedigen wat ze al veroverd hadden: Engeland om er zeker van te zijn dat Frankrijk veilig was, het Zwarte Woud om de hoek tussen Rijn en Donau in te korten, Jordanië om de woestijn tot grens te maken. Alleen de verovering van Roemenië was nog ouderwetse Romeinse agressie. De mensen in de veroverde gebieden golden, zoals ik al eens eerder beschreef, na verloop van tijd als echte Romeinen.

De weinig spectaculaire resten van fort Zwammerdam

De weinig spectaculaire resten van fort Zwammerdam

Langs de limes waren allerlei forten. Die waren overal bijna hetzelfde: vierhoekig, het hoofdkwartier middenin, een grote woning voor de commandant, barakken voor de ongeveer vierhonderd manschappen, stallen, een marktpleintje, een badhuis, een ziekenhuis. Als je in één fort de weg wist, wist je dat overal. In Nederland hadden de forten vaak een haventje, omdat de limes hier langs de Rijn liep. Wachttorens tussen de forten zorgden ervoor dat eventuele vijanden snel werden gezien, zodat de soldaten uit een of twee forten de invallers al tijdens hun tocht over de rivier konden tegenhouden.

Op sommige plaatsen, zoals in Nijmegen en Xanten, waren veel grotere legerbases, waar duizenden zwaarbewapende legionairs waren. Dit waren de elitetroepen, die waren gespecialiseerd in moeilijke belegeringsoorlogen. Naast militaire taken deden de legionairs ook allerlei soorten administratief en praktisch werk. Als je bijvoorbeeld een landmeter nodig had, ging je die in Nijmegen vragen.

De limes in Libië (Bu Njem)

De limes in Libië (Bu Njem)

In Nederland bestond de limes niet uit een hoge stenen muur, zoals in Engeland, of een palissade, zoals in het Zwarte Woud. Ook viel de grens hier niet samen met die tussen het vruchtbare land en de woestijn, zoals in Syrië, Jordanië en langs de Sahara. Om toch een beetje duidelijk te maken dat er een grens was, lag er een lage dijk op de zuidelijke oever. Het was misschien niet zo indrukwekkend als de stenen muur in Engeland, maar iedere Germaan aan de overkant van de Romein wist precies tot waar hij mocht komen.

***

Speciaal voor de Romeinenweek heeft RomeinenNU een vakantieboek gemaakt. Het staat boordevol spellen, verhalen, weetjes en doe-activiteiten over de Romeinen. Je kunt het hier downloaden. Print het uit en je kunt direct aan de slag! Een gedrukte versie is zolang de voorraad strekt in de mei-vakantie verkrijgbaar bij de deelnemende organisaties aan de Romeinenweek.

~ Jona Lendering

Jona Lendering is historicus, webmaster van Livius.org en docent bij Livius Onderwijs. Hij publiceerde verschillende boeken. Zie ook zijn blog: mainzerbeobachter.com

Romeinenweek

De maarschalken Zjoekov en Rokossovski tijdens de Overwinningsparade van 1945
Zoals elk jaar was het Rode Plein in Moskou vanochtend het toneel…
'Greifswald' - Caspar David Friedrich, 1817
Het was een klein stukje in Kijk, een kleine veertig jaar geleden:…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: