De meeste kabinetten maken hun termijn niet af

Nog een maandje of zeven en de regeerperiode van Rutte II zit er op. De kans dat het nog mis gaat voor de verkiezingen wordt steeds kleiner. Het huidige kabinet lijkt het eerste sinds Paars I (1994-1998) te worden dat ongeschonden de eindstreep haalt.

De indruk bestaat dat de Nederlandse politiek sinds het begin van deze eeuw aanzienlijk instabieler is dan daarvoor. Na de millenniumwisseling slaagde immers vooralsnog geen enkel kabinet er in zijn termijn af te maken. Maar was het in de jaren daarvoor zoveel beter?

Overgangskabinetjes

In de afgelopen vijftig jaar (om een rond getal te nemen) hebben twintig kabinetten geregeerd. Als we de overgangskabinetjes, met als voornaamste taak het voorbereiden van nieuwe verkiezingen, buiten beschouwing laten, blijven er zestien over. Van die zestien zaten er tot dusver vijf de rit uit (De Jong, Van Agt I, Lubbers I en III, Paars I). Mocht Rutte II dat ook lukken, dan worden dat er zes. Zes van de zestien, dat is niet veel. Er is dan ook maar één conclusie mogelijk: de meeste kabinetten komen ten val. Sommige zelfs al heel snel, zoals Cals (1965-1966), Biesheuvel I (1972-1973), Van Agt II (1981-1982) en Balkenende I (2002).

Dat veel kabinetten het einde niet halen is geen verschijnsel van de laatste halve eeuw. Ook in het wat verdere verleden slaagden regeringen er vaak niet in lang op de been te blijven. Zie de jaren dertig, toen de ene kabinetscrisis volgde op de andere.

- advertentie -
Bordesfoto van het kabinet-Den Uyl (Rijksoverheid)

Bordesfoto van het kabinet-Den Uyl (Rijksoverheid)

Stabiliteit

Heeft de samenstelling van coalities enige invloed op de stabiliteit ervan? Het antwoord op die vraag luidt voorzichtig ‘ja’. Hoe minder partijen er moeten samenwerken, hoe groter de overlevingskans. Van de vijf kabinetten die in de voorbije halve eeuw de finish haalden, bestonden er drie uit slechts twee partijen (Van Agt I, Lubbers I en III). Ook Rutte II telt twee partijen. Anderzijds: Lubbers II, eveneens een tweepartijenkabinet, wist zijn periode niet af te maken. Paars I (drie partijen) en De Jong (vier partijen) slaagden daar wel in.

Opmerkelijk is dat sommige kabinetten in de afgelopen halve eeuw pas vielen toen de verkiezingen al voor de deur stonden. Het kabinet-Den Uyl (vijf partijen!) trad een dikke twee maanden voor de verkiezingen af. De val van Paars II vond maar een paar weken voor de stembusgang plaats.

Voor Rutte II blijft het dus toch oppassen. Het kan nog altijd verkeerd aflopen.

~ Fons Kockelmans

Fons Kockelmans werkte jarenlang in Den Haag als parlementair verslaggever. In oktober publiceerde hij het boek Van verzuiling tot versplintering. De Nederlandse politiek sinds de Nacht van Schmelzer. Momenteel is hij redacteur van het politieke opinieplatform www.achterkamertjes.nl

Meer politieke geschiedenis

Klaas Beuker in 1973
Rooms Katholieke splinterpartijen zijn in ons land geen permanent fenomeen. Waar de…
SS-kampbewaakster Irma Grese
Gemeenteraadslid Christian Petermann uit Heerlen heeft een geldboete van 500 euro opgelegd…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: