Europese Defensie Gemeenschap (1952)

Waarom Europese defensie als je Amerika hebt?

Op zondag 13 november 2016 bespraken Europese leiders hoe ze om moesten gaan met de aankomende Amerikaanse president Donald Trump. De Belgische premier Michel liet die ochtend in het VRT-programma De zevende dag weten dat Europa wat hem betreft nu ook een defensie-unie moest worden. Dit omdat volgens hem onduidelijk is of Europa voortaan nog op Amerikaanse steun kan rekenen. Trump verklaarde eerder namelijk dat landen die onvoldoende bijdragen aan de NAVO, voortaan niet vanzelfsprekend op de Verenigde Staten hoeven te rekenen. De Europese leiders lijken één ding over het hoofd te zien: eerdere pogingen om Europa militair te verenigen, waren enkel reacties op externe Amerikaanse druk.

Poster van het Marshall plan

Poster van het Marshall plan

Zowel de economische steun in de vorm van het Marshallplan als de militaire steun in de vorm van de NAVO, stonden ook in dienst van de Amerikaanse geopolitiek. De Verenigde Staten vreesden uitbreiding van het communisme door de Sovjet-Unie en wilden dit wereldwijd indammen. West-Europese landen zaten echter met verschillende problemen. Naast angst voor het rode gevaar kampten ze met de wederopbouw, opstanden in de koloniën (zelfs liberalen en socialisten, die in principe vonden dat de koloniën ooit zelfstandig moesten worden, vonden de tijd nog niet rijp voor zelfstandigheid) en vooral met Duitsland. Bondskanselier Konrad Adenauer van West-Duitsland was een democraat, maar welke garantie was er dat na hem Duitsland niet opnieuw autoritair en agressief zou worden? In Amerikaanse ogen waren dit echter luxeproblemen. Het echte gevaar kwam van de Sovjets.

Maart 1948 sloten Frankrijk, Groot-Brittannië en de Benelux het Verdrag van Brussel. Formeel een militaire samenwerking met de Verenigde Staten – maar het verzekerde de twee Europese landen ook van steun bij een eventuele nieuwe oorlog met Duitsland. In 1950 verlengden de lidstaten de dienstplicht naar 24 maanden – vanwege de Korea-oorlog, maar ook vanwege de West-Duitse herbewapening.

Nadat de Korea-oorlog in juni 1950 begonnen was, eiste Amerika militaire steun van Europa. Frankrijk, dat vanaf juli te maken kreeg met een opstand in Frans-Indochina (Vietnam, Laos, Cambodja) zegde dit pas na lang onderhandelen toe, in ruil voor Amerikaanse steun in Indochina. België stelde steun zo lang mogelijk uit. Het liet zich voor uranium uit Congo tegelijkertijd wel goed betalen door Amerikanen en Britten.

- advertentie -

Pleven-plan

Beoogde leden van de EDG volgens het Pleven-plan (wiki)

Beoogde leden van de EDG volgens het Pleven-plan (wiki)

Vanwege de Korea-oorlog wilden de Amerikanen West-Duitsland herbewapenen. Jean Monnet, bedenker van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS), zag hierin gelegenheid voor verdere integratie. Als een Europese Defensiegemeenschap (EDG) opgericht zou worden, waarin ook de Duitse troepen ondergeschikt waren aan een supranationale commandostructuur, zou aan zowel de Amerikaanse verlangens als de Europese angsten tegemoet worden gekomen. Monnet benaderde zijn voormalige medewerker, René Pleven, die inmiddels premier van Frankrijk was geworden. En zo ontstond het Pleven-plan.

Andere Europese landen waren minder enthousiast. Vooral de Benelux-landen vreesden binnen de EDG overheerst te worden door de grote landen. België stribbelde zo lang tegen, dat president Eisenhower voorjaar 1953 dreigde de Amerikaanse en Britse troepen uit dat land terug te trekken. Ironisch genoeg verdween datzelfde jaar de grond voor de EDG. De Korea-oorlog werd beëindigd en Jozef Stalin overleed. In 1954 kreeg Frankrijk een nieuwe premier, George Mendès France, die voor noch tegen de EDG was. In tegenstelling tot Monnet en Pleven was hij tegen supranationalisme. Nadat hij in juli de oorlog in Indochina beëindigd had – de Franse troepen zouden zich terugtrekken -, had hij geen reden om de EDG door te zetten. Eind augustus liet hij het Franse parlement erover stemmen. Het werd weggestemd.

Vlag van de NAVO

Vlag van de NAVO

Groot-Brittannië trok het initiatief naar zich toe. Het was buiten de EDG gebleven, omdat het de zeggenschap over het leger niet wilde afgeven aan een supranationaal orgaan. Eind september werd een conferentie gehouden in Londen. De Britten stelden voor om West-Duitsland lid te maken van de NAVO en om het deel te maken van het Verdrag van Brussel. Dat laatste zou omgezet worden in een defensie-unie zonder supranationaal orgaan. Adenauer en Mendès France gingen akkoord. De Amerikaanse buitenlandminister John Foster Dulles stemde enkel in omdat de EDG van de baan was. In oktober tekenden de vijf ‘Brussel-landen’, West-Duitsland en Italië de Akkoorden van Parijs, waarmee de West-Europese Unie opgericht werd. Deze heeft verder geen rol van betekenis gespeeld. In 2011 werd het opgeheven, de overgebleven taken werden overgedragen aan de Europese Unie. De NAVO daarentegen bestaat nog steeds.

Al zeventig jaar wil Amerika dat Europa zichzelf militair bedruipt. Als het er nu eindelijk van komt, heeft Trump nog voor zijn aantreden iets bereikt wat zijn voorgangers niet lukte.

~ Pieter de Jonge

Lees ook: Het Verenigd Europa van Winston Churchill
Boek: Europa. Een geschiedenis van grensnaties

Binnenhof
Het is bijna dagelijkse kost: politici die fouten maken, vertrouwelijke informatie lekken,…
De eerste Thanksgiving Day in Plymouth, 1621 - Jennie A. Brownscombe, 1914
Op de vierde donderdag in november komen miljoenen Amerikanen bij elkaar om…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: