Het Onze Vader

Grappig berichtje op de website van de NOS: de katholieken in Nederland en Vlaanderen zullen vanaf vandaag een nieuwe tekst gebruiken van het Onze Vader, het gebed dat Jezus van Nazareth aan zijn leerlingen leerde. Het wordt daarom ook weleens “het gebed des Heren” genoemd. Het Vaticaan hecht er, om het Vaticaan moverende redenen, aan dat er in één taalgebied maar één vertaling wordt gebruikt.

De tekst van het gebed is in twee versies overgeleverd, door de evangelisten Mattheüs en Lukas, die allebei schreven in het Grieks. Er moet een origineel aan ten grondslag liggen dat is opgesteld in het Aramees (een van de Joodse talen in de Oudheid). Omdat we twee iets verschillende versies hebben, staan we op redelijk stevige grond bij de reconstructie, temeer omdat er ook in de Oudheid al een hertaling van het Grieks naar het Aramees is gemaakt, de Peshitta. Hier is een reconstructie van de oertekst. Als u hardop voorleest, herkent u het rijm.

’Abba’
Yitqaddaš šemak,
Te’têh malkûtâk,
Lahmana’ dî misteya’ hab
Lanah yôma’ denah,
Ûsebuq lanah hôbayna’
Kedî sebaqna’ lehayyabayna
We’al ta’elinnnana lenisyon.

(Misschien herkent u in de vierde regel het oosterse woord voor brood.) Een letterlijke vertaling, zonder rijm of ritme, zou als volgt kunnen luiden:

“Vader
Uw naam worde geheiligd
Uw koninkrijk kome
Ons dagelijks brood,
Geef het ons vandaag
Vergeef ons onze schulden
Zoals wij onze schuldenaren vergeven
En beproef ons niet.”

Voor degenen die onderzoek doen naar de historische Jezus is zo’n terugvertaling vrij belangrijk. De evangeliën bevatten immers authentieke informatie over een timmerman-messias die de komst van het Koninkrijk Gods aankondigde én informatie die relevanter was voor de vroege kerk. Al een eeuw of twee proberen wetenschappers historische kern en toevoeging te scheiden, en daarbij speelt het “criterium van de Aramese taal” een rol. Als een passage niet kan worden terugvertaald in die taal, is het vrijwel zeker geen authentieke uitspraak van Jezus.

- advertentie -

Dit argument kan niet worden omgekeerd. Als je kunt vaststellen dat het wél in het Aramees valt te vertalen, heb je niet geconcludeerd dat het gaat om een authentieke uitspraak van Jezus. Je hebt alleen vastgesteld dat de uitspraak ouder is dan de Griekse compositie van de evangeliën. Dat wordt in dit geval bevestigd doordat het Onze Vader is overgeleverd door Mattheüs en Lukas en vrijwel zeker afkomstig is uit het document Q.

Dat suggereert dat het Onze Vader is ontstaan in het milieu waar men meende dat Jezus had gepredikt dat de eindtijd heel nabij was. Het suggereert ook (maar dit is iets speculatiever) een Galilese context en suggereert (nog speculatiever) een datering voordat de relaties tussen Joden en Romeinen onherstelbaar werden beschadigd, dus ergens voor het midden van de eerste eeuw. Als al dit klopt, werd het Onze Vader binnen twintig jaar na de kruisiging aan Jezus toegeschreven. In het Jezusonderzoek, waar het voortdurend gaat om gradaties van waarschijnlijkheid, behoort deze tekst tot de waarschijnlijkere delen.

~ Jona Lendering

Jona Lendering is historicus, webmaster van Livius.org en docent bij Livius Onderwijs. Hij publiceerde verschillende boeken. Zie ook zijn blog: mainzerbeobachter.com

Boek: Hoe uit een klein Koninkrijk twee wereldreligies ontstonden

Ik moet Marcel Hulspas ruim twaalf jaar geleden hebben ontmoet. Hij vond me…
In de eerste twee decennia van de vorige eeuw zag het atletiekprogramma…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: