Pagina 1 van 5
Na de overname van de Italiaanse bank Antonveneta in 2005 door ABN-Amro zagen de media bestuursvoorzitter Rijkman Willem Johan Groenink als de man die onbegaanbare paden durfde te betreden.
Volgens Aarnout Loudon, de president-commissaris van ABN die achter zijn benoeming zat, was hij de man die verdere groei van de bank kon realiseren. Bij de overname van ABN Amro in 2007 door een buitenlandse bankencombinatie liet de nieuwe
Amerikaanse president-commissaris, Arthur Martinez, hem echter vallen.
Corno (dogenhoed)
Commissariaten bij Shell en het ABP liep hij mis en er restte Rijkman Groenink niets anders dan een droeve aftocht. Voor de CEO is de les wellicht dat het werkelijke risico dichter in de buurt is dan een op overname belust hedge-fonds, of boze aandeelhouder. Dat dit iets is van alle tijden bewijst de parallel met een historisch voorbeeld van een Venetiaans bestuurder. Ook hij moest zich bewuster zijn van zijn omgeving.
Doge Francesco Foscari (1373-1457) en de raad van tien
Rivalen om de macht?
Inleiding
Francesco Foscari (Portret geschilderd door Lazzaro Bastiani rond 1460)
In Venetië waren afzettingen ongewoon. In 1335 werd alleen doge Marino Falier door de
tien wegens verraad ter dood veroordeeld. Veelzeggend is nog diens zwartgemaakt portret in de "sala del maggior consiglio" van het Dogenpaleis. Dankzij de 'nieuwe en avontuurlijke' doge Francesco Foscari (1423-1457) werd de Republiek Venetië, bijgenaamd
la Serenissima (de doorluchtige) een strategische speler in de Intra-Italiaanse verhoudingen. Ondanks het verlies van een lange kostbare oorlog tegen Milaan, verlegde hij de Venetiaanse grenzen tot aan de Alpen, Istrië en Dalmatië. Maar na ruim dertig jaar regeren vond de
raad van tien (consiglio dei dieci) het wel goed zo en dwong hem tot aftreden. Zoals andere bestuurders op hoge leeftijd verwachtte Francesco met respect te worden behandeld. Maar dit was niet zo. Hij overleed jammerlijk twee dagen na de benoeming van de nieuwe doge. Was zijn afzetting een staatsgreep of onbewust toeval? Omstandigheden van allerlei aard waren van invloed op de rol van de doge. In de volgende uiteenzetting over het Venetiaans bestuur geef ik een mogelijke verklaring.
Doge-families
De stad Venetië is onderverdeeld in zes wijken, Cannareggio, San Polo, Dorsoduro, San Marco, Castello en Santa Croce. Het Ca d’Oro (gouden huis), een koopmanshuis aan de Strada Nova in Cannareggio was eerst het eigendom van de Contarini, een doge-geslacht. Het begrip doge stamt af van het latijnse 'Dux'. Hij was de hoogste houder en vertegenwoordiger van de formele, uitvoerende macht in Genua en Venetië. De regels en verplichtingen voor de doge stonden in de "Promissione ducale", waarvan elke doge er een kreeg. Om hem te herinneren aan de betrekkelijkheid van zijn positie, werd hem de "promissione" elke twee maanden voorgelezen.
Venetië
Niet zelden werd hij gekozen uit eerzame Venetiaanse families voor willekeurige periodes van ten hoogste tien jaar. Langs het Canal Grande staan nog de meeste paleizen van dergelijke geslachten. Het Palazzo Vendramin-Calergi waarin sedert 1638 het Casino gehuisvest is, is goed zichtbaar vanaf het water. Het marmeren interieur met schilderijen van leden van de familie Vendramin geeft een goede indruk van de vroegere praal. Naast het Chiesa St.Stae staat het Palazzo Mocenigo aan de Santa Croce 1992. Alvise Mocenigo, de laatste afstammeling van deze doge-familie liet in 1945 kledingstukken en meubelen van enkele van de Mocenigo dogen na aan de stad Venetië. De Contarini en de Mocenigo leverden elk ruim tienmaal een doge in de duizendjarige Venetiaanse geschiedenis. De Foscari behoorden niet tot die kern van oude families maar wel bij het patriciaat. De meeste patriciërsfamilies kwamen voort uit de overzeese handel. De Foscari kwamen daarentegen uit het vastgoed.
De bestuurlijke carrières van het nageslacht van Francesco’s overgrootvader Niccolo Foscari legde de basis voor de opkomst van Francesco. Zijn achtergrond bracht een nieuwe op het vasteland gerichte visie mee. In Francesco’s ambtelijke carrière werden de zeeheld Pietro Loredan en diens familie grote tegenspelers.
