Historiek

Anton Mussert (1894-1946)

Index
Anton Mussert (1894-1946)
Tijdens WOII
Na de oorlog
Video's
Alle pagina's
Anton Mussert
Anton Mussert
Nederlander die bekend werd als leider van de Nationaal Socialistische Beweging (NSB). Na de oorlog werd Anton Mussert wegens landverraad ter dood veroordeeld en geëxecuteerd.

Anton Adriaan Mussert wordt in 1894 in Werkendam geboren als het vierde kind van een onderwijzer. Mussert wordt christelijk opgevoed en gereformeerd gedoopt.

Na de lagere school volgt Mussert een opleiding aan de Rijks-HBS in Gorinchem. In 1912 ontvangt hij hier zijn diploma. Mussert wil hierna graag beroepsofficier worden, maar dat lukt niet. Anton Mussert wordt afgewezen, omdat hij niet lang genoeg is. Mussert besluit hierna weg- en waterbouwkunde te gaan studeren aan de Technische Hogeschool in Delft. In 1918 slaagt hij hier cum laude voor het examen civiel ingenieur.

Als de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, meldt Mussert zich als vrijwilliger aan. Een grote carrière maakt hij in het leger echter niet. Hij schopt het niet verder dan korporaal bij de vesting-artillerie. Als Mussert last krijgt van een nierziekte wordt hij tot overmaat van ramp afgekeurd. Mussert is dan twintig en wordt thuis verzorgde door een zus van zijn moeder. Hoewel deze vrouw, Maria Witlam, achttien jaar ouder is, trouwt Mussert in 1917 met haar. Aangezien dit een zeer ongebruikelijk was moest de regering (en dat deed die) hiervoor eerst dispensatie verlenen.

Mussert werkt enige tijd bij Rijkswaterstaat en gaat in 1920 als ingenieur aan de slag bij de Provinciale Waterstaat van Utrecht.

Politiek
Anton Mussert wordt in 1925 voor het eerst politiek actief. Nederland heeft dan net met België een overeenkomst gesloten die onder meer regelt dat Antwerpen via een kanaal met de Rijn kan worden verbonden. Mussert snapt niet waarom Nederland dit doet en windt zich op over het feit dat de haven van Rotterdam er hierdoor een grotere concurrent bij krijgt.

Vlag van de NSB
Vlag van de NSB
Mussert richt daarom een Nationaal Comité op. Hoewel de Tweede Kamer het zogenaamde Belgisch Verdrag goedkeurt, verwerpt de Eerste Kamer het in 1927. Dit mede door de actie die Mussert met 'zijn' comité heeft gevoerd. Naar aanleiding van deze kwestie treedt minister van Buitenlandse Zaken, jonkheer Herman van Karnebeek, af. Mussert wordt na deze zaak benoemd tot hoofdingenieur bij de Provinciale Waterstaat.

NSB
Hoewel Mussert aanvankelijk helemaal niet opnieuw politiek actief wil zijn, richt hij in 1931 de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) op. Volgens Mussert moet Nederland nationalistischer worden. Daarnaast heeft Mussert een grote afkeer tegen allerlei bureaucratische processen die de uitvoer van plannen vertragen of zelfs blokkeren.

Verkiezingspamflet van de NSB
Verkiezingspamflet van de NSB
Aanvankelijk is de NSB geen voorstander van de Duitse rassenleer en ook niet blij met het antisemitisme. Heel massaal lopen de Nederlanders niet weg met de NSB, maar de verkiezingen verlopen in 1935 toch opvallend. De NSB doet dan voor het eerst mee aan de verkiezingen voor de Provinciale Staten en krijgt 8 procent van alle stemmen.

De nationaal socialisten zijn nu in een klap de op vier na sterkste partij van Nederland. Rond deze tijd beginnen tal van maatschappelijke organisaties te waarschuwen voor het 'gevaar van het nationaal socialisme'. Al deze waarschuwingen hebben enig effect. Tijdens de verkiezingen voor de Staten Generaal in 1937, de laatste verkiezing voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, verliest de NSB de helft van haar aanhang. Mussert was overigens geen uitgesproken antisemiet. In de beginjaren van de NSB waren er zelfs joden lid van de NSB.

'Handen over elkaar'
Vlak voordat Hitler opdracht geeft Nederland binnen te vallen, sluit de Nederlandse regering enkele NSB'ers op. Onder hen ook Meinoud Rost van Tonningen (één van de meest fanatieke NSB'ers). Mussert zelf laat zijn ware gezicht zijn door in mei 2007 te zeggen dat de NSB'ers die in het leger zitten de Duitsers met de armen over elkaar rustig moeten afwachten.