Historiek

Index
Balthasar Gerards (1557-1584)
Marteling en executie
Alle pagina's

Balthasar Gerards, de man die in 1584 Willem van Oranje vermoordde. Door deze daad is Balthasar Gerards onlosmakelijk met de Nederlandse geschiedenis verbonden.

Balthasar Gerards werd in 1557 geboren in het Franse plaatsje Vuillafans als het negende kind van Jean Gérard en Barbe D'Emskerque. Hij werd streng katholiek opgevoed en moest niks hebben van het protestantisme.

Als Balthasar twaalf is trekt hij voor studie naar de stad Dole. Deze plaats is dan de hoofdstad van Franche-Comté, een regio in het oosten van Frankrijk. Willem van Oranje was daar ooit stadhouder. Wat Balthasar Gerards betreft is Van Oranje echter een verrader, omdat hij zich het lot aantrekt van de protestanten die zich verzetten tegen de Spaanse overheersing van Nederland.

Willem van Oranje vogelvrij
Als Willem van Oranje de Spaanse koning Filip II in 1580 laat weten dat hij de onderdrukking van de ketters (protestanten) fout acht, wordt hij vogelvrij verklaard en krijgt hij bovendien te horen dat hij zich nooit meer in Nederland mag laten zien.

Balthasar Gerards hoort in 1581 dat Willem van Oranje vogelvrij is verklaard en neemt zich - als fel voorstander van het katholicisme - voor Willem te vermoorden. Of hij dit alleen besluit vanwege zijn liefde voor het katholicisme is niet helemaal duidelijk. Filips II had bij het uitspreken van de ban eveneens vastgesteld dat de moordenaar van Willem van Oranje 25.000 kronen zou ontvangen en bovendien in de adelstand zou worden verheven.

Mislukte aanslag
Willem van Oranje bevindt zich op dat moment in De Prinsenhof in Delft. Als Balthasar Gerards onderweg is naar die plaats, maakt hij een tussenstop bij zijn neef Jean Duprel in Luxemburg. Hier hoort hij dat ene Jean Jaureguy een succesvolle aanslag heeft gepleegd op Willem van Oranje. In werkelijkheid was die aanslag echter mislukt. Willem van Oranje was door een pistoolschot achter zijn oor geraakt, maar niet dodelijk verwond. Jean Jaureguy was onmiddellijk na de aanslag doodgeschoten door een lijfwacht van de prins van Oranje.

Bathasar verneemt na enige tijd dat de aanslag niet gelukt is. Hij vergezelt zijn neef Duprel tijdens enkele veldtochten en hoopt zo in de buurt te komen van de prins van Oranje. Het is zijn bedoeling om dan over te lopen naar de protestanten om zo in de buurt van de vogelvrij verklaarde prins te komen. De veldtochten brengen Balthasar echter helemaal niet in de buurt van Willem van Oranje. Hij vraagt tweemaal ontslag aan bij zijn neef maar deze weigert. Maart 1584 besluit Balthasar Gerards er daarom stiekum tussenuit te knijpen.

Gerards brengt hierna een bezoek aan de hertog van Parma, Alexader Farnese, die op dat moment landvoogd van de Nederlanden is. Bij de landvoogd uit Gerards zijn zorgen over het feit dat Willem van Oranje nog steeds niet gedood is, ondanks de uitspraak van koning Filips II. De hertog van Parma heeft weinig vertrouwen in Balthasar Gerards maar zegt uiteindelijk dat hij zijn gang maar moet gaan, als hij maar niet zijn naam zou noemen als hij onverhoopt overmeesterd zou worden.

List
Mei 1984 komt Balthasar Gerards in Delft aan. Hij huurt een kamer in herberg De Diamant in de Choorstraat. Deze herberg is slechts enkele honderden meters verwijderd van het Prinsenhof waar Willem van Oranje verblijft. Als snel besluit Gerards tot actie over te gaan. Hij neemt een valse naam aan, François Guyon, en levert bij het Prinsenhof een brief af voor Willem van Oranje.

Enkele dagen later wordt Balthasar Gerards naar aanleiding van zijn brief ontvangen door Willems adviseur. Gerards zegt dat hij een protestant uit Frankrijk is die in dienst wil treden van de prins van Oranje. Hij wordt inderdaad dienst genomen en op reis gestuurd naar Frankrijk. Hoewel dit Balthasar slecht uitkomt gaat hij toch op pad. Op de terugweg koopt hij van het geld dat hij meegekregen heeft twee pistolen.

De moord
Weer aangekomen in Delft meldt Balthasar zich op 10 juli 1584 weer aan het Prinsenhof. Hij zegt dat hij Willem van Oranje wil spreken en deze antwoordt dat hij hem na het middageten te woord wil staan. Balthasar Gerards keert hierna terug naar zijn herberg, pakt zijn pistolen en gaat weer naar het Prinsenhof. Als Willem van Oranje iets na half twee de eetzaal verlaat en de trap naar beneden wil nemen, schiet Balthasar Gerards hem neer. Een kogel raakt Willem van Oranje in de zij en een ander in de borst.


Willem van Oranje zakt ineen en sterft. Zijn laatste woorden zouden zijn geweest:

Heere Godt weest mijn siele ghenadich,
ick ben seer gequetst,
Heere Godt weest mijn siele,
ende dit arme volck ghenadich! Of in het Frans (de laatste zin):

"Mon Dieu, mon dieu, ayez pitié de mon âme et de ce pauvre peuple"
Balthasar hoort deze woorden hoogstwaarschijnlijk niet. Nadat hij de schoten heeft gelost neemt hij de benen. Hij rent het Prinsenhof uit en klimt over de stadsmuur van Delft. Hier wordt hij echter in de kraag gevat. Hem wacht dan een periode van gruwelijke martelingen. Balthasar Gerards wordt ter dood veroordeeld. Het vonnis wordt op 13 juli 1584 voltrokken.

• Marteling en executie van Balthasar Gerards
• 'Nederlanders net als in 1584 blij met overlijden dader' - 1 mei 2009
• Boek: Politieke biografie van Willem I van Oranje (J.G. Kikkert)
• De dood van Willem van Oranje