Historiek

Nederlander die in 1934 ter dood veroordeeld werd omdat hij brand zou hebben gesticht in het Duitse parlementsgebouw in Berlijn: het Rijksdaggebouw. Of hij ook echt de brand stichtte wordt betwijfeld. De Duitse militaire leider Hermann Göring zou bijvoorbeeld eens hebben gezegd dat hij zelf de brand had gesticht. Velen geloven dat de nazi's de Rijksdag zelf in brand staken om zo een aanleiding te hebben hard op te treden tegen de tegenstanders van de NSDAP.

Marinus van der Lubbe groeide op in Oegstgeest en was lid van de Communistische Jeugd Bond (CJB). Ongeveer een maand nadat Adolf Hitler benoemd is tot rijkskanselier van Duitsland, is Van der Lubbe in het Rijksdaggebouw. Er breekt brand uit en de Nederlander wordt er van verdacht de brandstichter te zijn. De nazi's stellen dat Van der Lubbe hulp heeft gekregen van een groep communisten.

De Nederlander staat samen met vier andere communisten terecht, waaronder de Duitser Ernst Torgler. De mede-verdachten worden echter vrijgesproken. Alleen Marinus van der Lubbe wordt veroordeeld. Op 10 januari 1934 wordt hij na een vier maanden durend proces onthoofd in Leipzig. In die plaats staat sinds 13 januari 1999 een gedenkteken.

Wie de brand in de Rijksdag precies aangestoken heeft blijft onduidelijk. Of Marinus van der Lubbe de eerste Nederlandse verzetsheld was die in opstand kwam tegen de nazi's of dat hij werd misbruikt door de nazi's is daarmee ook onduidelijk. Een antwoord op die vraag komt er waarschijnlijk ook nooit.

De VARA zendt op de radio in 1934 drie minuten stilte uit. Dit om te protestereren tegen de doodstraf die Marinus van der Lubbe was opgelegd. De regering straft de VARA hiervoor door hen een dag zendtijd af te pakken.

• Documentaire: Water & Vuur (1998)