Historiek

Zweedse ballonvaarder die vooral bekend werd vanwege zijn poging met een luchtballon naar de geografische Noordpool te reizen.

Salomon August Andree werd op 18 oktober 1854 geboren in Gränna, een klein dorpje in Zweden, en studeerde techniek aan het technologisch instituut in Stockholm. In 1876 bezocht hij de Wereldtentoonstelling in Philadelphia. Tijdens zijn bezoek aan Amerika maakte hij kennis met de ballonvaarder John Wise.

Andree interesseerde zich zeer in de ballonvaart. Hij bestudeerde de aerodynamica van ballonvluchten en maakte in 1892 zijn eerste vlucht in een heteluchtballon samen met Francesco Cetti. In de periode hierna maakte hij, met zijn eigen ballon genaamd de Svea, negen vluchten. Hij stak onder meer de Oostzee over en wist een hoogte van vijf kilometer te bereiken.

Nadat hij de ballon enigszins bestuurbaar had weten te maken kreeg Salomon August Andree een avontuurlijk plan. Hij wilde vanaf Spitsbergen met een ballon via de noordpool naar Alaska vliegen. Hij liet door de Fransman Henri Lachambre in Parijs een nieuwe ballon bouwen, de Örnen (adelaar). Een ballon met een diameter van 20 meter en een volume van bijna 5000 m³, die gevuld zou worden met waterstof.

Andree landde in juni 1896 samen met meteoroloog Nils Eckholm en fysicus Nis Strindberg met de Örnen op Spitsbergen maar bleef vervolgens tot augustus aan de grond, in afwachting van een gunstige wind. Dat zat niet mee. De wind bleef uit het noorden komen en de Zweedse media werden steeds sceptischer over de plannen van de ballonvaarder. Een van de belangrijkste geldschieters van de expeditie, Alfred Nobel, bleef Andree echter steunen. De ballon werd nog groter gemaakt. In de tussentijd trok meteoroloog Nils Eckholm zich terug. Hij werd vervangen door Knut Frænkel .

Andree en zijn expeditieleden landden 30 mei 1897 opnieuw op Spitsbergen en op 11 juli begonnen de drie mannen aan hun tocht. Direct na de start ging het al mis. Een van de touwen waarmee de vlieghoogte en richting van de ballon kon worden geregeld, ging verloren en om niet direct in zee te storten moest er ballast overboord worden gegooid.

Vier dagen nadat de drie expeditieleden vertrokken waren werd een postduif gevonden met het bericht dat de expeditie 82°2' NB had bereikt. Daarna bleef het echter angstvallig stil.
Pas in 1930 werd duidelijk dat de ballon was neergestort. Bij Kvitøya ten oosten van Spitsbergen een boot gevonden met daarbij de lijken van de drie mannen, evenals logboeken, dagboeken en foto's van de tocht. Uit de aantekeningen bleek dat de wind niet mee had gezeten. Deze had de ballon ongewenste richtingen opgestuurd. Uiteindelijk was de ballon op 14 juli op 82°56' NB, 29°52' OL op het ijs geland. Salomon August Andree, Knut Frænkel en Nis Strindberg hadden vervolgens geprobeerd met sleden en een boot Frans Jozefland te bereiken. Westwaartse drift van het ijs maakte dit echter onmogelijk. Oktober 1897 bereikten de mannen uiteindelijk Kvitøya. Daar zouden ze alle drie omkomen. De laatste dagboekaantekeningen dateert van 17 oktober.

De lichamen van de expeditieleden werden overgebracht naar Zweden. Op 5 oktober dat jaar kwamen veel Zweden op de been om hen in Stockholm de laatste eer te bewijzen. In Andree's geboortedorp Gränna wordt ter ere van de ballonvaarder ieder jaar een ballonnendag gehouden.

• Lijst van ontdekkingsreizigers
• E-book: Historiek ontdekkingsreizigers (download)