Home
| Communistisch Manifest (invloed) |
| Door Michel Ketelaars | ||||||||
 Karl Marx (1818-1883) Het is dit jaar precies 150 jaar geleden dat Marx en Engels hun beroemde Communistisch Manifest publiceerden. Wat is de invloed van dit memorabele schrijven geweest op de wereldgeschiedenis? Een korte geschiedenis van het communistische gedachtegoed. Op 21 februari 1848 publiceerden de Duitse filosofen Karl Marx (1818-1883) en Friedrich Engels (1820-1895) het Communistisch Manifest. Dit geschrift heeft sindsdien gediend als de kern van het marxistisch gedachtegoed, waarin de geschiedenis wordt gezien als een stapsgewijze ontwikkeling naar de totstandkoming van een communistische georganiseerde staat. Marx en Engels kondigden een onvermijdelijke klassenstrijd aan tussen de bourgeoisie en de proletariërs, ofwel de heersende klasse en de arbeidersklasse. Deze zou, door het ontstaan van een spontane arbeidersopstand, uiteindelijk gewonnen worden door de arbeidersklasse, waarna een klasseloze (communistische) maatschappij zou ontstaan. De alles overkoepelende staat zou dan verdwijnen en plaatsmaken voor kleine zelfregulerende organen. Totdat het echter zover was zou een sterk centraal geregelde staat verregaande nivellerende en socialiserende maatregelen moeten nemen, die zorgden voor zoveel mogelijk gelijkheid. Gaandeweg de jaren heeft het manifest niet alleen richting gegeven aan communistische partijen wereldwijd. Ook de meer gematigde sociaal-democraten hebben Marx nog lange tijd gezien als hun ideologische vader. Het belang van Marx voor de sociaal-democraten blijkt onder andere uit de acceptatie in 1891 van een marxistisch partijprogramma door de grootste socialistische partij van Duitsland. Mede onder invloed van de ideeën van de Russische communist Lenin (1870-1924) nam de sociaal-democratische steun voor het Manifest aan het begin van de 20e eeuw snel af. De communisten bleven echter sterk aan Marx en Engels vasthouden.  Georgi Plechanov (1856-1918)  Joseph Stalin (1878-1953) Onder Stalin's bewind kwam rond het einde van de jaren twintig een ware vereringcultus van Marx, Engels, Lenin en van de leider zelf op gang. Alle veranderingen werden gelegitimeerd aan de hand van verwijzingen naar citaten van deze ideologen. Zelf voegde Stalin daar aan toe dat het socialisme in één land zou kunnen worden opgebouwd (dit in tegenstelling tot de mensjewiek Troktski die voor een internationale en permanente revolutie was), dat de klassenstrijd heviger zou moeten worden naarmate de opbouw van het socialisme vorderde en dat de staat zich, voordat deze definitief zou verdwijnen, eerst maximaal zou ontwikkelen. Na de Tweede Wereldoorlog won het communisme snel aan internationaal gewicht. Niet alleen Oost-Europa werd door de Sovjetbevrijder voorzien van op communistische leest geschoeide regeringen, ook landen als China, Noord-Korea en Cuba kregen een communistisch bewind. De ontwikkeling van de atoombom door de Sovjet-Unie in 1949 heeft ook zeker bijgedragen aan het toenemende internationale prestige van het communisme. In veel westerse landen werd met groeiende angst gekeken naar het ‘rode gevaar’; in de Verenigde Staten resulteerde dit in een ware communistische heksenjacht, het McCarthy-isme. Als kernstaat van deze gegroeide communistische invloed op de wereld, begon de Sovjet-Unie in 1956 onder leiding van de nieuwe politieke leider Nikita Chroestsjov (1894-1971) aan een destalinisatiecampagne. De gruwelen van het Stalin-regime werden veroordeeld, grootscheepse terreur behoorde tot het verleden en de betrekkingen met de kapitalistische staten werden aangehaald naar aanleiding van de vreedzame co-existentieleer. Deze leer stelde dat maatschappelijke stelsels vreedzaam naast elkaar moesten kunnen leven. Na de vervanging van Chroestsjov door Leonid Breznjev (1906-1982) werd langzaamaan duidelijk dat de door Marx voorspelde communistische samenleving steeds verder in de toekomst leek te liggen. De Sovjet-Unie werd vanaf 1971 dan ook aangeduid als een 'ontwikkelde socialistische samenleving'. Het gedroomde marxistische denkbeeld van zelfbestuur door de leden van de klasseloze samenleving leek verder weg dan ooit, omdat steeds meer macht kwam te liggen bij de bureaucratieën van de staat.  Michael Gorbatsjov  Communistisch Manifest Het einde van de Sovjet-Unie heeft niet geleid tot het compleet van de aardbodem verdwijnen van het communisme als politieke ideologie. Haar invloed is echter gering. Slechts in enkele staten (Cuba, Laos, Noord-Korea, Vietnam) wordt het gedachtegoed van Marx en Engels (of een deel daarvan) in de politieke praktijk gebracht. Het bekendste voorbeeld van een nog volledig communistische georganiseerde staat, en tevens ook de staat waar een afgeleide van het communisme het meest stringent wordt toegepast, is Noord-Korea. De Democratische Volksrepubliek Korea is sinds 1950 communistisch en hanteert sinds de grondwetswijziging van 1972 het zogenaamde Juche Idee. Dit begrip is een creatieve toepassing van het marxisme-leninisme en doordrenkt al decennialang de hele Noord-Koreaanse samenleving. Volgens de Juche staat de mens centraal en wordt hij erkend als de enige meester over zichzelf en de gehele natuur. Hierdoor geïnspireerd zal, volgens de scheppende revolutionaire praktijk van de voormalige Noord-Koreaanse leider Kim Il Sung (1912-1994) en zijn zoon en tevens opvolger Kim Jong Il (geb. 1941), de mensheid voor het eerst in haar bestaan totale onafhankelijkheid in alle aspecten verwerven en daardoor het paradijs op aarde waarlijk gestalte geven. Noord-Korea wordt de laatste jaren echter geteisterd door hongersnoden, en het atoomprogramma dat het land zou ontwikkelen heeft een sterk destabiliserende werking op de regio. De aanstaande supermacht China heeft in de afgelopen 25 jaar zijn ware marxistische veren grotendeels afgeschud en heeft de weg naar een socialistisch-kapitalistische staat ingeslagen. Tijdens het legendarische Derde Plenum van het Centrale Comité van de Chinese Communistische Partij in december 1978 brak het congres definitief met de erfenis van de Grote Leider Mao Zedong (1893-1976). Onder aanvoering van partijleider Deng Xiaoping (1904-1997) kwam het tot een liberalisatie op economisch, cultureel en, in beperkte mate, politiek gebied, die verder gingen dan ooit tevoren in de Volksrepubliek. De bloedig neergeslagen betogingen op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989 leidde tot een tijdelijke stilstand in dit proces, maar de draad van de modernisering werd, onder invloed van de sterke economische groei van China vanaf het begin van de jaren negentig, al snel weer opgepikt. In 2004 werd de grondwet op twee belangrijke punten gewijzigd: de bescherming van het privé-eigendom en van de mensenrechten werden voor het eerst verankerd in de grondwet. In hoeverre  de veranderingen worden nageleefd is natuurlijk maar de vraag, maar het wijst zeker op een veranderende houding bij de autoriteiten en het steeds verder afstand nemen van de communistische ideologie.
Duidelijk is dus dat de invloed van het Communistisch Manifest vandaag de dag zeer gering is. Enkel een aantal marginale politieke groeperingen, zoals de NCPN in Nederland, hanteren het nog als een beginselprogramma. Politicoloog Van Putten noemt in zijn standaardwerk over politieke stromingen het communisme dan ook een verschijnsel van het verleden, omdat het zichzelf zeer in opspraak heeft gebracht en aan zijn eigen pervertering ten onder is gegaan.
3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."
|
||||||||
Trivia
|
||||
Vandaag
|
Eerste verkiezingen in Nederland met actief vrouwenkiesrecht. 
50% korting
In het Amsterdams Historisch Museum is tot 9 augustus 2009 de tentoonstelling 'Old Masters of Amsterdam' te zien. Als bezoeker van Historiek betaalt u slechts de helft van de entreeprijs. Vraag de kortingsbon aan
Boeken:
Kritiek in crisistijd - Diversen
Boek over de literaire kritiek in Nederland en Vlaanderen tijdens de jaren dertig van de vorige eeuw...
De Russen komen! - Mark Traa
Boek van journalist Mark Traa over hoe de Koude Oorlog in Nederland werd beleefd en de geheime plann...