Koppertjesmaandag, de laatste rondgang van leprapatiënten in Amsterdam

Gisteren, op de eerste maandag na Driekoningen, was het Koppertjesmaandag, een feest dat vrijwel is uitgestorven. Alleen in de grafische sector leeft de traditie nog enigszins voort door het uitgeven van een speciaal drukwerk voor relaties, zoals een Kopperprent. In het Amsterdam Museum is ‘Koppertjesmaandag’ de korte aanduiding van een topstuk in de collectie waarvan de volledige titel luidt: ‘De Dam in 1604 tijdens de laatste Leprozenommegang op Koppertjesmaandag’.

Schilderij als herinnering

Centraal op dit schilderij uit 1633 staat de rondgang van leprapatiënten die traditioneel op deze feestdag plaatsvond. Na 1604 werd deze tocht verboden omdat zich op deze dag buitensporigheden zouden hebben voorgedaan. Een andere lezing is dat men de aanblik van de zieken niet goed kon verdragen.

Het schilderij geeft dus een situatie weer die toen al 29 jaar niet meer bestond. De schilder Adriaen van Nieulandt vervaardigde dit werk in opdracht van de regenten van het Leprozenhuis (dat buiten de stad lag, bij het huidige Mr.Visserplein) als herinnering aan deze dag.

Abraham Rademaker, Leprosen-Huis tot Amsterdam 1608, uitgave 1727

Abraham Rademaker, Leprosen-Huis tot Amsterdam 1608, uitgave 1727

Feestje ook voor zieken

De naam Koppertjesmaandag is afgeleid van het oudnederlandse woord ‘copperen’ of ‘coppen’, in de betekenis van smullen, drinken en feestvieren. Tijdens de tocht van de leprozen door de stad werd er voor hen gecollecteerd. Voor het middagmaal konden ze terecht in het Gasthuis en de volgende dag waren ze te gast in het Burgerweeshuis. Deze feestdag vinden we terug in dit versje:

- advertentie -

De Sieckgens zijn zeer verblijt
Als zij sien den Coppertijt

Lazarusklepper, 1612

Lazarusklepper, 1612

Zieken in een stoet

Op het schilderij trekken de zieken -sommigen lopen, anderen zitten in door paarden getrokken sleden- in een lange stoet over de Dam. Ze zijn volgens voorschrift herkenbaar gekleed in een korte mantel, een hoed met een witte band en een klepper in hun hand. Hiermee worden omstanders gewaarschuwd niet te dichtbij te komen; de collecteschalen worden waarschijnlijk gedragen door de moeders van het Leprozenhuis.In onze museumcollectie bevindt zich ook een dergelijke lazarusklepper uit 1612.

~ Amsterdam MuseumFrans Oehlen

Adriaen van Nieulandt, De Dam in 1604 tijdens de laatste Leprozenommegang op Koppertjesmaandag, 1633 (detail)

Adriaen van Nieulandt, De Dam in 1604 tijdens de laatste Leprozenommegang op Koppertjesmaandag, 1633 (detail)

Huidige plenaire zaal van de Tweede Kamer (cc - Risastla)
In politieke discussies vallen voortdurend de termen ‘links’ en ‘rechts’. Dat gebeurt…
Sjef van Dongen (rechts) op de Noordpool, 1928. Bron: Zeeuws Archief
Het vak geschiedenis leeft bij de gratie van het verhaal. Liefst een…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: