Maya’s: heersers van het regenwoud

Het Drents Museum in Assen heeft de laatste jaren prachtige (internationale) tentoonstellingen naar zich toegetrokken. Bezoekers konden zich vergapen aan exhibities over onder meer de Vikingen, Dode Zeerollen en Mummies. Van 28 februari tot 4 september 2016 loopt de fraaie archeologische tentoonstelling Maya’s, waarbij het interieur van het museum is opgemaakt in de stijl van een oude Mayatempel. Bij de tentoonstelling is een prachtige bundel verschenen: Maya’s. Heersers van het regenwoud (WBooks, 2016).

Maya’s: heersers van het regenwoud – Vincent Van Vilsteren

Maya’s: heersers van het regenwoud – Vincent Van Vilsteren

De bundel, die onder redactie van Vincent van Vilsteren (conservator archeologie van het Drents Museum) en professor Nikolai Grube staat, bevat een afgewogen selectie artikelen die gezamenlijk een evenwichtig beeld geven van de archeologie, geschiedenis en cultuur van de Maya’s. Aan de bundel hebben internationale toponderzoekers van allerlei universiteiten meegewerkt, met name Duitse, Amerikaanse en Mexicaanse archeologisch specialisten.

Het accent in het boek ligt op de bloeiperiode van de Mayacultuur tussen 250 tot 900 na Chr. Verscheidene thema’s komen hierbij aan bod, zoals de origine van de Mayacultuur, het religieus geladen balspel pelote, het watermanagement in de Mayasteden, een analyse van 150 jaar wetenschappelijk onderzoek naar de maatschappij van de Maya’s, de rol van astronomie, de Mayakalender en de opkomst en ondergang van de stad Uxul.

Wortels van de Mayacultuur

De Mayasamenleving gaat ver terug in de tijd, althans de wortels van deze cultuur. In onderaardse grotten op het schiereiland Yucatan zijn skeletresten gevonden van vrouwen die respectievelijk rond 13.500 v.Chr. en 8000 v.Chr. in het gebied leefden. Hoogleraar aan de Universiteit van Mexico-Stad, dr. Fernando Robles Castellanos, schrijft hierover:

“Ook al zijn het er niet veel, deze vondsten maken toch duidelijk dat de mens aan het eind van de ijstijd en het begin van het holoceen al aanwezig was in het noorden van Yucatan. Uit opgravingen in de grot van Loltun in de Sierra de Ticul weten we dat de mens hier al rondliep vóór dat het aardewerk was uitgevonden. Er is botmateriaal uit de ijstijd gevonden” (10,11)

Maya-bouwwerk El Castillo - cc

Mayabouwwerk El Castillo – cc

In diepere lagen vonden archeologen stenen werktuigen, zoals schrabbers, beitels en messen, zowel van lokale als van geïmporteerde vuursteen. Bij dit gereedschap trof men ook nog botten aan van een soort paard dat omstreeks 1840 v.Chr. is uitgestorven:

“Die botten lagen daar natuurlijk niet toevallig. Op dit moment is het nog niet mogelijk om een complete chronologie van de oudste periode van Yucatan op te stellen, gewoon omdat er te weinig opgravingen en te weinig vondsten zijn. Wel is inmiddels duidelijk geworden dat in het noorden van Yucatan zo omstreeks 1000 v.Chr. opeens een op landbouw gebaseerde woning opduikt. Of deze groepen zich vermengden met de al aanwezige bevolking of dat ze deze juist verdreven hebben, weten we niet.” (11)

Archetype van een pelote-speelveld Copan. (Onbekend)

Archetype van een pelote-speelveld Copan. (Onbekend)

Pelote: gevaarlijk balspel

De Maya’s en ook andere Meso-Amerikaanse indianenstammen speelden diverse soorten balspelen, waarvan de bekendste het zogenoemde pelote-spel is. Dit spel speelden de Maya’s al voordat de Europeanen in Amerika arriveerden en werd door de Spanjaarden verder over het continent verspreid.

Pelote werd gespeeld op een langgerekt speelveld van 10 tot 30 meter, met aan weerszijden een soort schuine helling met een basket erin, waar de bal in moest. De Maya’s speelden soms man tegen man, maar ook speelden ze wel in twee teams tegen elkaar:

“De bal mocht alleen met het hoofd, de dijen of de knie worden gespeeld. Hoe het zat met de puntentelling of wie er uiteindelijk gewonnen had, weten we niet. (…) De uitrusting van de spelers was speciaal aangepast aan dit harde spel. Zo konden ze zich beschermen tegen verwondingen bij het terugspelen van de bal en ook bij het zich afzetten tegen de grond. Het belangrijkste daarbij waren een lange leren schort en een brede hoefijzervormige gordel (Spaans yugo = juk) als buik- en heupbescherming. Ook droegen de spelers meestal knie-, arm- en handbeschermers.” (35)

Het balspel had zeer vermoedelijk ook een religieuze kant, zo weten we uit de indirecte bron (vertaald door een Spaanse geestelijke) het boek Popol Vuh van de K’iche uit de zestiende eeuw. Dit boek verhaalt van de zege van de heldentweeling Xbalamke en Junajpu op de heersers van de onderwereld. Die hadden in een balspel de beide broers Jun Junajpju en Wuqub Junajpju gedood en het afgehakte hoofd van de eerstgenoemde broer in een boom gehangen.

Bloei en ondergang van Uxul

Graf van een prins uit Uxul. Bron: Archaeological Project Uxul / Universität Bonn

Graf van een prins uit Uxul. Bron: Archaeological Project Uxul / Universität Bonn

Tenslotte nog iets over de opkomst, neer- en ondergang van de Mayastad Uxul. In de loop van de zevende eeuw vonden er turbulente veranderingen plaats in het centrale deel van Yucatan. De Kaan-dynastie (Kaan = slangen) breidde zijn invloed snel uit vanuit de residentie in Calakmul, de grootste van alle Mayasteden. Vanaf 635 na Chr. wist koning Yukn’om Ch’een II, misschien wel de machtigste heerser ooit in de klassieke Mayaperiode, zijn macht over grote delen van het Mayarijk. Een van de grotere steden van de Kaan-heersers was Uxul:

“De periode tussen 630 en 720 na Chr. kan beschouwd worden als de Gouden Eeuw van Uxul, in ieder geval als het gaat om bevolkingsdichtheid, omvang, aantal monumentale bouwprojecten, publieke monumenten, aantal stenen woongroepen en politieke invloed. Des te verrassender is het dat Uxul in zo korte tijd ten onder is gegaan. Het praktisch ontbreken van aardewerkvondsten uit de 9de en 10de eeuw lijkt er op te duiden dat Uxul al enkele tientallen jaren nadat de laatste monumenten waren opgericht bijna compleet werd opgegeven. Ook hebben na 750 na Chr. nauwelijks nog architectonische veranderingen plaatsgevonden aan gebouwen.” (167)

De vroegtijdige ondergang van Uxul hield verband met de teloorgang van de Kaan-dynastie van Calakmul. In 695 na Chr. leed Calakmul een nederlaag in de oorlog met Tikal. Daarmee begon de teloorgang van Uxul, die versnelde na de dood van koning Yukn’om Took’ K’awiil. Calakmul viel uiteen in kleinere rijkjes en kwam daarna in het Mayagebied niet meer op inscripties voor.

~ Enne Koops

Bestel dit boek bij:

Blauw & Bont, Delfts blauw in de paleistuinen
Vanaf half juni zijn op Paleis Het Loo 45 bijzondere Delfts blauwe…
'Amsterdam – april 1942, Jekerstraat 14-3' - Eén van de negen werken uit De Ondergang van Abraham Reiss door Jeroen Krabbé (2010)
In mei wordt in Amsterdam het Nationaal Holocaust Museum geopend. Het nieuwe…
Beoordeling 'Maya's. Heersers van het regenwoud' is een bundel die recht doet aan de rijke geschiedenis van de Maya's. Ideaal te gebruiken als naslagwerk.
Vormgeving100
Analyse85
Bruikbaar als naslagwerk 100

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: