Nico Bloembergen, meester van het licht

Nederlandse ontwikkelaar van de laser & Nobelprijswinnaar
Bij uitgeverij Eburon verscheen deze week de biografie van Nico Bloembergen, Meester van Licht geschreven door dr. Rob Herber. Bloembergen (1920) is een bekend natuurkundige en grondlegger van de laser, kernspinresonantie (NMR) (dat wordt gebruikt bij een MRI-scan) en niet-lineaire optica. Voor zijn bijdrage aan de ontwikkeling van de laser ontving hij in 1981 de Nobelprijs voor natuurkunde. De biografie gaat behalve over Bloembergens natuurkundige ontdekkingen ook over zijn roots als telg van een Friese bankiersfamilie. Later vertrekt hij naar de Verenigde Staten van Amerika en interesseert hij zich in de Amerikaanse politiek. Op Historiek plaatsen we een deel van inleiding van het boek.


Uit de inleiding

Het is zaterdag 19 februari 1887. Een typische Nederlandse winterdag; afgelopen nacht was er vorst, nu is het een paar graden boven nul en bijna onbewolkt. In het centrum van Leeuwarden zijn overal de Nederlandse driekleur en de Friese vlag met pompebladen te zien. Op het Jacobijnerkerkhof voor de Grote Kerk staan talloze koetsen, overwegend brikken in zwart en rood. Een enkele koets is een dure Spijker, van de fabrikant die in 1898 de Gouden Koets voor koningin Wilhelmina zal maken.

Groepjes koetsiers in hun zwarte kostuums, sommigen in groen of grijs laken, staan te praten tussen de koetsen. Het kerkplein is te klein om alle koetsen te stallen, de zijstraten staan ook vol. Tegenover de Grote Kerk ligt de in 1866 geopende Joodse school. Overal lopen mensen op het kerkplein. Binnen in de kerk valt het in gouden en bruine tinten geschilderde Müllerorgel uit de jaren 1724-1727 op. Aan de linker kant is de zeventiende-eeuwse preekstoel. Daartegenover is het balkon waar de Friese Nassau’s zaten – die hadden een aparte ingang. De Friese stadhouders zijn de rechtstreekse voorouders van de leden van het Koninklijk Huis en zijn eeuwenlang in de Grote Kerk begraven. De kerk is afgeladen vol, alle vijfhonderd zitplaatsen zijn bezet en er moeten zelfs mensen staan. Er is duidelijk een feest aan de gang. De veelal besnorde en bebaarde heren dragen driedelig zwart, al dan niet met horlogeketting op de buik; de dames crinolines in pasteltinten en hoedjes. De meesten hebben een oranje kokarde of een andere oranje versiering op hun hoed of japon. Allen behoren duidelijk tot de elite van Leeuwarden. In afwachting van de spreker onderhoudt men zich met elkaar in het volle besef van de eigen gewichtigheid. De bijeenkomst in de Grote Kerk is het sluitstuk van een reeks festiviteiten die ter ere van de zeventigste verjaardag van koning Willem III op 19 februari worden gehouden.

Als de enige spreker van die middag binnenkomt, valt iedereen stil. De spreker schrijdt naar het spreekgestoelte. Hij kijkt naar de kleurige gebrandschilderde ramen rechts van hem waar, de zon de kleuren van de afgebeelde Oranjes doet oplichten en begint. Hij is een van de belangrijkste inwoners van Leeuwarden, het lid van Provinciale Staten en bankier mr. Auke Bloembergen.

- advertentie -

Een groene laserbundel loopt via een aantal lenzen en spiegels op een optische bank.

Een groene laserbundel loopt via een aantal lenzen en spiegels op een optische bank.

94 jaar later. Dinsdag 10 december 1981, Raadhuis van Stockholm. 7 december was er een sneeuwstorm, nu is het zonnig en het vriest. Het Stockholms Stadshus is fraai gelegen op de oever van twee waterwegen: de Riddarfjärden (Ridderfjord) en het kanaal Klara Sjö (Klara Meer). Vanaf het balkon van de Blå Hallen (Blauwe Zaal) van het stadhuis heeft men een mooi uitzicht op de zaal, waar overdag het licht door hoge ramen binnen valt. De muren van de zaal zijn van baksteen; voor de muren staan enkele metershoge pilaren die de balkons dragen. In de Blauwe Zaal is ook een orgel aanwezig: de firma E. F. Walcker & Cie uit Ludwigsburg heeft het in 1925 met meer dan 10.000 pijpen geconstrueerd. Op deze donkere winteravond is de zaal feestelijk verlicht en gevuld met 1.200 genodigden, onder wie enkele honderden studenten die aanzitten aan een banket. Onder begeleiding van trompetgeschal dalen koning Carl XVI Gustav en koningin Silvia van Zweden, de Nobellaureaten van 1981, de genodigden en de overheidsfunctionarissen de trap af naar de gedekte hoofdtafel in het midden van de hal. Iedereen staat op als de processie – waaronder Nobelprijswinnaar Nico Bloembergen – de hal binnenkomt. Hij spreekt tijdens het banket als een van de Nobelprijswinnaars de genodigden met een dankwoord toe.

’s Middags was de officiële uitreiking van de Nobelprijsmedaille in het Konserthuset (de Concertzaal van Stockholm) door de koning. Bij die gelegenheid kreeg Bloembergen het Nobelprijsdiploma. Hij kreeg de prijs voor de toepassing van de spectroscopie, een fysische techniek waarbij kleuren een belangrijke rol spelen. Nico Bloembergen is de achterkleinzoon van de Auke Bloembergen die in 1887 de genodigden in Leeuwarden toesprak. In deze biografie wordt niet alleen de wetenschappelijke carrière van Bloembergen belicht, maar is er ook aandacht voor zijn afkomst, het gezin Bloembergen en de omgeving waarin hij opgroeide, Bilthoven.

[…]

Natuurkundig onderzoek

Bloembergen heeft met zijn onderzoek bijgedragen aan belangrijke technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. Het onderzoek dat Bloembergen deed, was door hem echter niet bedoeld om toepassingen te genereren. Bloembergen was geïnteresseerd in het natuurkundig onderzoek zélf en dacht niet aan toepassingen. Toch heeft het werk van Bloembergen grote invloed gehad op onze huidige manier van leven. Het eerste grote onderzoek waar Bloembergen bij betrokken was, heeft tot ontwikkelingen geleid in de structuuranalyse van scheikundige verbindingen en wordt nog steeds gebruikt in de scheikunde en biologie. Ditzelfde onderzoek heeft samen met ontwikkelingen in beeldtechniek en computers, geleid tot MRI, magnetic resonance imaging. MRI wordt in ziekenhuizen gebruikt om een beeld te vormen van zachte weefsels.

Beatrix ontvangt 5 Nobelprijswinnaars (1983): Paul Berg, Christian de Duve, Steven Weinberg, Manfred Eigen & Nico Bloembergen

Beatrix ontvangt 5 Nobelprijswinnaars (1983): Paul Berg, Christian de Duve, Steven Weinberg, Manfred Eigen & Nico Bloembergen. Bron: Nationaal Archief

In elke cd- of dvd-speler zit een laser. Lasers worden gebruikt bij kassa’s in de winkel, in de geneeskunde, in de industrie, bij landmeten en bij defensie. Het aantal toepassingen loopt in de duizenden. Bloembergen bedacht een energiepompsysteem, waardoor de maser, de voorloper van de laser, praktisch bruikbaar werd. De laser werkt volgens hetzelfde principe als de maser en in al die lasers wordt Bloembergens energiepompsysteem gebruikt. […] Het Word Wide Web is pas wereldwijd toegepast sinds de introductie van de glasvezelverbinding. De glasvezel is een andere toepassing van onderzoek van Bloembergen, de niet-lineaire optica. De glasvezel heeft er samen met de eerder genoemde laser voor gezorgd dat een grote hoeveelheid data zeer snel over grote afstanden getransporteerd kan worden.

Bloembergen studeerde van 1938 tot en met 1943 aan de toenmalige Rijksuniversiteit Utrecht. De periode van de natuurkunde in Utrecht tussen 1896 en 1940 is in 1994 beschreven door Han Heijmans. In deze studie is ook een beeld van Leonard Ornstein geschetst. Ornstein was een groot onderzoeks- en onderwijsvernieuwer en hij heeft het natuurkundelaboratorium een grote internationale reputatie bezorgd. Bloembergen heeft college gelopen bij Ornstein, maar veel belangrijker is dat Bloembergen bij Ornstein kon zien, hoe onderzoek werd gedaan. Bloembergen was meteen verkocht en stelde vanaf dat moment alles in dienst van onderzoek.

[…]

Nico Bloembergen - Meester van het licht

Nico Bloembergen – Meester van het licht

Dirk van Delft schrijft in zijn biografie over Kamerlingh Onnes:

‘En hoe meer van die gesprekken ik voerde, hoe sterker het besef doordrong dat een biograaf niet voorzichtig genoeg kan zijn met oude herinneringen, dat hij er beter aan doet zich tot de archieven te wenden.’

Schrijver dezes had die mogelijkheid niet. Er is geen familiecorrespondentie en geen correspondentie van betekenis met collega’s van Bloembergen bewaard gebleven. Wel heeft de jongste broer van Nico Bloembergen, Auke Reitze, enkele jaren geleden een familiekroniek gepubliceerd. Deze kroniek is ook grotendeels gebaseerd op gesprekken met de andere broers en op de herinneringen van de Auke Reitze zelf. Er is wel een beperkt aantal brieven bewaard gebleven van de correspondentie van Bloembergen met zijn promotor, Cor Gorter van de Rijksuniversiteit Leiden en met Pim Milatz van de Rijksuniversiteit Utrecht. Daarnaast heeft Bloembergen zelf een aantal autobiografische stukken geschreven in enkele verzamelde werken die door hem zijn uitgebracht. Zijn grootste concurrent Charles Townes heeft een autobiografie geschreven. Mijn voornemen om een biografie over Nico Bloembergen te schrijven kwam echter juist op tijd om een aantal van zijn (soms hoogbejaarde) vrienden, studiegenoten en collega’s te interviewen. Opvallend was, dat iedereen graag aan de interviews wilde meewerken. Dit geeft al aan, dat Bloembergen iemand is die overwegend positieve gevoelens oproept.

~ dr. Rob Herber

Boek: Nico Bloembergen, Meester van het licht
Zie ook: Lijst van uitvinders

Bestel dit boek bij:

Sri lanka en Nederland sinds 1600
Deze week verscheen bij uitgeverij Vantilt een nieuw deel in de Rijksmuseum…
Vigilius Eriksen (1722–1782) Portret van Catharina II in kroningsgewaad, 1763–64
Afgelopen weekend werd in de Hermitage in Amsterdam de tentoonstelling Catharina de…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:





Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: