Nostalgie: bankbiljetten uit het guldentijdperk

Deze week is een nieuw briefje van 20 euro in omloop gekomen. Het nieuwe bankbiljet heeft meer kleuren en zou een ‘nachtmerrie voor vervalsers zijn’. Voor de invoering van de euro hadden we in Nederland onze eigen biljetten. Als geschiedenismagazine willen we ons niet begeven in een terug naar de gulden-discussie, maar het is wel aardig om nog eens terug te kijken naar de bankbiljetten uit het guldentijdperk. De ontwerpers van die biljetten hadden immers vaak oog voor geschiedenis.

Het Geeltje

Briefje van 25 gulden uit 1861
Briefje van 25 gulden uit 1861
Een briefje van 25 werd in Nederland lange tijd ‘een geeltje’ genoemd. Deze term werd oorspronkelijk gebruikt voor een gouden munt met een variabele waarde, maar toen in 1861 een geel bankbiljet van 25 gulden werd ingevoerd, sprak men in de volksmond van ‘een geeltje’. Dit begrip raakte zo ingeburgerd, dat latere biljetten van 25 gulden, die helemaal niet geel waren, nog steeds ‘geeltjes’ genoemd werden.

In 1982 kwam er een ander geelkleurig biljet in omloop (50 gulden). Veel Nederlanders bleven het toen rode briefje van 25 gulden echter stug een ‘geeltje’ noemen.

Historische personages

Een serie bankbiljetten dat bij veel Nederlanders nostalgische gevoelens oproept, bevatte gekleurde afbeeldingen van bijzondere historische personages. Deze biljetten, ontworpen door Ootje Oxenaar, verschenen vanaf begin jaren zeventig.

- advertentie -

5 gulden

Op het groene briefje van 5 gulden (vanaf 1973) stond dichter Joost van den Vondel. De dichter sierde het biljet overigens twee keer achter elkaar.

Bankbiljet van 5 gulden met Joost van den Vondel (Fok)
Bankbiljet van 5 gulden met Joost van den Vondel (Fok)
Voorloper van bovenstaande bankbiljet met eveneens een afbeelding van Vondel (Banknoteworld.it)
Voorloper van bovenstaande bankbiljet met eveneens een afbeelding van Vondel (Banknoteworld.it)

10 gulden

Het brief van 10 gulden uit deze serie was blauw en bevatte een afbeelding van kunstenaar Frans Hals.

Bankbiljet van 10 gulden met Frans Hals (verzamelhuis.net)
Bankbiljet van 10 gulden met Frans Hals (verzamelhuis.net)

25 gulden

Op het rode brief van 25 gulden (vanaf 1972) was een afbeelding van de beroemde componist Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621) te vinden.

Bankbiljet van 25 gulden met Jan Pieterszoon Sweelinck (Munten Kabinet)
Bankbiljet van 25 gulden met Jan Pieterszoon Sweelinck (Munten Kabinet)

100 gulden

Zeeheld Michiel de Ruyter was een stuk meer waard dan deze kunstenaars. Hij sierde, vanaf 1970, het bankbiljet van 100 gulden.

Bankbiljet van 100 gulden met Michiel de Ruyter (muntenkabinet.nl)
Bankbiljet van 100 gulden met Michiel de Ruyter (muntenkabinet.nl)

1000 gulden

De allergrootste Nederlander in deze reeks was echter de Nederlands filosoof en wiskundige Baruch Spinoza (1632-1677). De denker kreeg een plek op het felbegeerde briefje van 1000 gulden. In het dagelijks betalingsverkeer was dit biljet echter sporadisch te zien.

Bankbiljet van 1000 gulden met Baruch Spinoza (spinoza.blogse.nl)
Bankbiljet van 1000 gulden met Baruch Spinoza (spinoza.blogse.nl)

Onpersoonlijke serie

Na deze serie werden biljetten ingevoerd waarop geen personen meer te zien waren. Dit tot onvrede van veel Nederlanders die weinig gecharmeerd waren van het zogenaamd moderne geld en meenden dat de biljetten, letterlijk en figuurlijk, hun karakter verloren. Het briefje van 5 gulden verdween helemaal. Dit biljet werd vervangen door de 5 gulden munt. Bekende biljetten die hierna ingevoerd werden, waren bijvoorbeeld de zonnebloem (50 gulden), snip (100 gulden) en de vuurtoren (250 gulden).

Laatste briefje van 50 gulden (worldbanknotescoins.com)
Laatste briefje van 50 gulden (worldbanknotescoins.com)
Laatste briefje van 100 gulden (muntenkabinet.nl)
Laatste briefje van 100 gulden (muntenkabinet.nl)
Laatste briefje van 250 gulden (muntenkabinet.nl)
Laatste briefje van 250 gulden (muntenkabinet.nl)

Daarna volgde nog een grafische serie, ontworpen door Jaap Drupsteen

Laatste briefje van 10 gulden (worldbanknotescoins.com)
Laatste briefje van 10 gulden (worldbanknotescoins.com)
Laatste briefje van 25 gulden (worldbanknotescoins.com)
Laatste briefje van 25 gulden (worldbanknotescoins.com)
Laatste briefje van 100 gulden (muntenkabinet.nl)
Laatste briefje van 100 gulden (muntenkabinet.nl)
Laatste briefje van 1000 gulden (verzamelaarsveiling.nl)
Laatste briefje van 1000 gulden (verzamelaarsveiling.nl)

En toen? Toen kwam de euro.

Boek: Geld. De ongeautoriseerde biografie

Johan Sasse meet op Urk kinderen op. - Illustratie uit: A.J. van Bork-Feltkamp, Anthropological Research in the Netherlands. Historical Survey at the Request of the Committee for the Physical-Anthropological Investigation of the Dutch Population of the Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen (Amsterdam 1938).
In het laatste kwart van de negentiende eeuw moderniseerde Nederland in hoog…
Toverij & Toveressen – Ruud Borman
Bij uitgeverij Fantastisch Verleden verscheen onlangs het boek Toverij & Toveressen, achtergronden…

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier