Op zoek naar het graf van een doodgezwegen SS’er

Still uit de documentaire 'Doodgezwegen'

Still uit de documentaire ‘Doodgezwegen’

De Nederlander Hendrik Hoeks koos tijdens de Tweede Wereldoorlog voor de Waffen-SS. Hij vocht en sneuvelde aan het oostfront. Zijn broer Roelof gaat 67 jaar later, samen met een paar neven en nichten, op zoek naar het graf van de in de familie doodgezwegen Hendrik.


Still uit de documentaire 'Doodgezwegen'

Still uit de documentaire ‘Doodgezwegen’

De zoektocht naar Hendrik staat centraal in een nieuwe documentaire van Frank van Osch, regisseur van de prijswinnende documentaire ‘Omdat wij mooi waren’, over het lot van zogenaamde ‘troostmeisjes’, jonge vrouwen die in Tweede Wereldoorlog stelselmatig werden verkracht door de Japanse bezetter. Voor de nieuwe documentaire, getiteld Doodgezwegen, reisde Van Osch samen met familieleden van de hoofdpersoon af naar de Oekraïne. Hendrik Hoeks ligt daar, net buiten de stad Charkow, begraven op een Duits Soldatenfriedhof.

Wat precies het motief van arbeiderszoon Hoeks was om zich vrijwillig aan te melden bij de Waffen-SS, is niet duidelijk. Hij was 22 jaar oud en stond bekend als een rustige inwoner van het dorpje Berghem. April 1942 meldde hij zich samen met een vriend aan. Van Osch weet ook niet precies wat de jonge Brabander dreef:

“Wist hij waar hij aan begon? Ik weet het niet. In de documentaire volgen we vooral zijn familie. Die denken dat Hendrik vooral door het avontuur getrokken werd. Een boerderijtje met grond… Maar misschien is dat wel vooral wat de familie hoopt. Ik weet het niet.”

Hoeks arriveerde in oktober 1942 met een vriend aan het Oostfront, op dat moment diep in de Kaukasus. De Duitse opmars bevindt zich dan op zijn hoogtepunt, al in december dat jaar zal de terugtocht beginnen. Hoeks maakte als Sturmmann (korporaal) onderdeel uit van de beruchte Wiking-divisie. Hij sneuvelde op 14 augustus 1943. Gefallen: A.G. Kopf staat vermeld op de officiële van Verlustmeldung van Hendrik Hoeks. Artillerie geschoss Kopf, ofwel granaatsplinter in het hoofd. Kennelijk heeft hij nog even geleefd want zijn graf werd teruggevonden naast een veldhospitaal in Paraskoweja, zo’n zeventig kilometer naar het zuidoosten.

- advertentie -

De documentaire van Frank van Osch gaat vooral over de worsteling van de familie met het verleden. Hendrik Hoeks was het zwarte schaap van de familie. Broers en zussen wisten van zijn bestaan, maar gesproken werd er niet over hem. Van Osch:

“Waarom werd er zo lang gezwegen? Hij is letterlijk doodgezwegen. Uit schaamte en verdriet. Ik vind het fascinerend dat er zoveel jaar na dato blijkbaar nog gezwegen wordt over dit soort geschiedenissen.”

‘Zwijgen’ over oorlogstrauma’s is een terugkerend thema in het werk van de regisseur. Ook de troostmeisjes die hij in ‘Omdat wij mooi waren’ portretteerde zwegen jarenlang, uit verdriet en schaamte en ook in een film van Van Osch over een familie die in 1956 uit Hongarije vluchtte, speelde het zwijgen over de oorlogstrauma’s een belangrijke rol.

“Blijkbaar kan een oorlogstrauma zo groot zijn dat er geen woorden meer zijn.”

Impressie van de documentaire:

Gevoelig

Het is de bedoeling dat Doodgezwegen begin mei volgend jaar bij Omroep Brabant wordt uitgezonden. Hoewel de documentaire al is geschoten, is er nog wel zo’n 10.000 euro nodig voor de montage. Dat het onderwerp gevoelig ligt blijkt wel uit het feit dat verschillende fondsen aangaven hun vingers niet aan het project te willen branden.

Om aandacht te krijgen voor de documentaire en om geld in te zamelen, wordt op 14 september van dit jaar een themamiddag gehouden. In de protestantse kerk aan de Kemperbergerweg 806 in Schaarsbergen wordt een lezing gegeven door Gert Schuurman en Leo Hoeks (historicus en neef van Hoeks). Ze zullen vertellen over de reis naar de Oekraïne, die ze beiden bijwoonden. Een medewerker van Van Osch Film Producties zal de documentaire toelichten. Verder komt onder meer de militair-strategische situatie van die tijd en de opleiding van een militair bij de Waffen-SS aan bod. De lezing begint om 13:00 uur. Ook wordt een bezoek gebracht aan het nabijgelegen Arnhems Oorlogsmuseum 40-45.

Voor meer informatie en aanmelding (15 euro per persoon) kan gemaild worden naar Gert Schuurman: schuu44@planet.nl

Het bewuste shirt dat door Zara inmiddels uit de handel is gehaald
Commotie woensdag nadat bekend werd dat de Spaanse modeketen Zara een gestreept…
Campagnebeeld voor de voorstelling ANNE
Theater Amsterdam heeft besloten de voorstelling, ANNE, over het leven van Anne…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: