Politieke zondaren

Het is bijna dagelijkse kost: politici die fouten maken, vertrouwelijke informatie lekken, baantjes voor zichzelf of vrienden regelen en aan hoogmoed leiden. Deze week nog bleek minister Ard van der Steur (VVD) te hebben gelogen over zijn aandeel in een familiebedrijfje. En dat was bepaald niet zijn eerste of ergste ‘zonde’. Dit jaar is ‘zonden in de politiek’ het thema van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis.

Zonden in de politiek - Jaarboek parlementaire geschiedenis 2016

Zonden in de politiek – Jaarboek parlementaire geschiedenis 2016

Het is een cliché maar politici is niets menselijks vreemd. Net zoals iedereen staan zij bloot aan zonden als hebzucht, hoogmoed en woede. Naast de algemene zonden die voor iedereen gelden, zijn daar ook de politieke zonden: ministers die de Kamer onjuist of onvolledig informeren of Kamerleden die vertrouwelijke informatie lekken. Hoe hebben de normen zich ten aanzien van dit soort ‘politieke zonden’ in Nederland ontwikkeld? Hoe opportunistisch of principieel gaat de politiek dezer dagen om met morele en politieke zonden? En hoe tijds-, persoons- en cultuurgebonden zijn de begrippen politieke zonde en politieke deugd? Over deze vragen gaat het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2016.

Baantjesjagen

Een van de belangrijkste regels van de politiek is de vertrouwensregel. Deze ongeschreven regel wil dat een kabinet alleen kan regeren wanneer het door een meerderheid van het parlement wordt vertrouwd. Die regel komt voort uit de kwestie-Mijer uit 1866. In haar bijdrage gaat Sofie Wolf uitgebreid in op deze kwestie rond de conservatieve minister van Koloniën Pieter Mijer (1812-1881). Destijds was dit een zware, verantwoordelijke post. Na slechts drieënhalve maand liet de minister zichzelf echter benoemen tot gouverneur-generaal van Nederlands-Indië, een erg gewilde en goed betaalde positie. De Kamer voelde zich geschoffeerd toen bleek dat een en ander doorgestoken kaart was.

Mijer was de post beloofd door de eveneens conservatieve premier Van Zuylen van Nijevelt in ruil voor hulp bij de formatie van zijn minderheidskabinet. De media beschuldigden het kabinet van nepotisme. Uiteindelijk leidde de kwestie tot de val van het kabinet Van Zuylen en nieuwe verkiezingen.

- advertentie -
“Een beetje integer kan niet”
Ien Dales

Ook vandaag worden politici met enige regelmaat verdacht en beschuldigd van oninteger gedrag als baantjesjagen en vriendjespolitiek. Vrij recent was daar Camiel Eurlings (CDA) die na minister van Verkeer en Waterstaat te zijn geweest directeur bij KLM werd, waarmee hij de schijn van niet integer handelen wekte. Tweede Kamerlid Pieter Omzigt (CDA) nuanceerde dat beeld enigszins bij de presentatie van het jaarboek eerder deze week. Politici zitten volgens Omzigt soms klem tussen de hoge eisen die wij burgers aan hen stellen. Aan de ene kant willen we niet dat zij gebruik maken van hun wachtgeldregeling, maar als ze te snel weer een nieuwe baan hebben, zijn ze ‘baantjesjagers’.

Drees deugde

Ook privégedrag kan een aanleiding zijn om politici de maat te nemen. Zo bestond minister van Defensie Sidney van den Bergh (VVD) het om in 1959 een liefdesrelatie te onderhouden met een getrouwde vrouw. In haar artikel ‘Een bewindsman is ook maar een mens. Toch?’ gaat Charlotte Brand in op de kwestie. Wie denkt dat men vroeger strenger was op dat vlak, zit er naast. Nog niet zolang geleden moest de Maastrichtse burgemeester Onno Hoes (VVD) op zoek naar een nieuwe baan, omdat de gemeenteraad het promiscue liefdesleven van de destijds met televisie-presentator Albert Verlinde gehuwde burgervader te risqué vond.

“Politiek is juist ook een morele ordening” – Sybrand van Haersma Buma

Als lichtend voorbeeld van hoe het wel zou moeten draagt Jelle Gaemers in zijn artikel Willem Drees (PvdA) aan. Drees deugde, ongeacht of men het eens was met zijn ideeën. Het is hoogst twijfelachtig of hij net als Wouter Bos (PvdA) een verloren zonnebril à 113 euro zou hebben gedeclareerd of op rekening van de belastingbetaler flessen wijn van 127 euro zou hebben besteld zoals ex-Kamerlid Mark Verheijen (VVD). Maar Gaemers vraagt zich af of Drees’ stijl van politiek leiderschap nog wel van deze tijd is.

Deugden zijn tijdgebonden. Wat vroeger echt niet kon, kan nu wel en andersom. Ze zijn ook cultuurgebonden: een rokkenjagende flamboyante boef kan in Italië het hoogste ambt bereiken, maar zal in het noorden van Europa direct worden uitgekotst.

Het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis werd traditiegetrouw in de Oude Zaal van de Tweede Kamer uitgereikt aan de voorzitter van de Tweede Kamer. Het bevat verder nog artikelen van Toon Kerkhoff, Gert Oostindie en Tom-Jan Meeus, necrologieën van dit jaar overleden oud-Kamerleden als Willem Aantjes en recensies van relevante boeken.

~ Edwin Ruis

Boek: Zonden in de politiek – Jaarboek parlementaire geschiedenis

Twintig jaar geleden waren de 'gewone leden' van de PvdA en de partijtop in een slepende machtsstrijd verwikkeld. Een historische terugblik. (sxc.hu)
De PvdA laat haar leden momenteel de lijsttrekker kiezen. Lodewijk Asscher en…
Pest-dokter
Besmettelijke ziekten zijn van alle tijden en hebben in de geschiedenis op…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: