Rosa Parks werd in 1955 wereldnieuws toen ze in een bus weigerde haar zitplaats af te staan en bleef zitten. Haar arrestatie leidde tot de Montgomery-busboycot, een mijlpaal in de geschiedenis van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging.
Parks was secretaris binnen de beweging en werkte mee aan verschillende rechtszaken rond rassenscheiding en discriminatie van zwarte burgers. Zo was ze onder meer betrokken bij de ondersteuning van de Scottsboro Boys, een groep zwarte tieners die onterecht van verkrachting was beschuldigd.
Verzet in de bus
In Amerika is de naam Rosa Parks beroemd. Dat alles vanwege een op het oog klein, maar toch veelbetekenend voorval dat zich voordeed op de avond van 1 december 1955. Na het werk pakte de toen 42-jarige Rosa Parks de bus en ging zitten op een vrije stoel, die echter gereserveerd was voor blanke reizigers. Parks was moe en blij dat ze even kon uitrusten. De bus raakte echter steeds voller en na enige tijd waren alle stoelen bezet.
Een medepassagier verzocht haar hierop haar stoel af te staan aan een blanke reiziger. In Montgomery waren zwarte inwoners in die tijd verplicht hun plaats af te staan aan blanke medeburgers. Rosa Parks weigerde echter. Ze bleef zitten waar ze zat. Ze was van mening dat ze net zoveel recht had om op de stoel te zitten als een blanke passagier. Voor de wet lag dat echter anders.
Montgomery-busboycot
De arrestatie en veroordeling van Parks bleven niet onopgemerkt en al gauw besloten andere zwarte burgerrechtenactivisten in Montgomery, onder leiding van de jonge baptistische dominee Martin Luther King, om een grootscheepse boycot-actie te starten. Veel zwarte inwoners van Montgomery besloten uit protest geen gebruik meer te maken van het busvervoer, om zo aan te geven dat ze tegen de rassenscheiding in het openbaar vervoer waren.
De actievoerders hadden een lange adem. Tot 381 dagen na de veroordeling van Parks weigerden de burgerrechtenactivisten gebruik te maken van de busdiensten in Montgomery. De actie had veel impact. Er werd in de media veel over de actie gesproken en de busmaatschappij werd verliesgevend, zelfs nadat deze de dienstregeling had uitgekleed.
In november 1956 bepaalde het Supreme Court uiteindelijk dat rassenscheiding in het openbaar vervoer in strijd was met de Amerikaanse grondwet. Een maand later reden de bussen in Montgomery weer als voorheen, met één belangrijk verschil: zwarte Amerikanen mochten voortaan zitten waar ze wilden en hoefden geen plaats meer te maken voor hun blanke medereizigers. Het was voor het eerst dat een massale actie van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging een concreet resultaat had opgeleverd. Door deze geschiedenis wordt Rosa Parks vaak gezien als één van de pioniers van de burgerrechtenbeweging.
De protestactie van Rosa Parks stond echter niet helemaal op zichzelf: enkele maanden eerder had de vijftienjarige Claudette Colvin al geweigerd haar zitplaats af te staan, maar haar zaak kreeg destijds minder publieke steun en aandacht.
Onderscheidingen
Rosa Parks bleef zich ook na de busboycot inzetten voor de burgerrechtenbeweging. Ze ontving later verschillende onderscheidingen, waaronder de Presidential Medal of Freedom (1996) en de Congressional Gold Medal (1999). Na haar overlijden in 2005 werd haar lichaam opgebaard in de zogeheten rotunda van het Capitool in Washington, een eer die zelden aan burgers wordt verleend.
Claudette Colvin (15) bleef zitten in de bus en werd gearresteerd
De Little Rock Nine (1957) – Negen zwarte kinderen onder politiebewaking naar school
Martin Luther King (1929-1968) – Een man met een droom
Een verbrand kruis in de tuin van Martin Luther King, ca. 1960
‘I have a dream’-speech jaar ouder dan gedacht