Wim Kok (1938) – Minister-president van de paarse kabinetten

Wim Kok (Afbeelding: Parlement.com)

Wim Kok (Afbeelding: Parlement.com)

Nederlands politicus van PvdA-huize die van 1994 tot 2002 minister-president was van twee opeenvolgende kabinetten: Wim Kok.

Wim Kok werd op 29 september 1938 als zoon van een timmerman geboren in Bergambacht en doorliep de MULO-B en HBS-B. Hierna volgde hij een tweejarige Managementopleiding aan het Instituut Nijenrode in Breukelen. Na zijn militaire dienst werkte hij korte tijd op een handelskantoor.

De publieke loopbaan van Wim Kok startte toen hij vakbondsman werd bij de Bouwbond NVV. In deze periode verscheen hij geregeld op televisie. Kok maakte een bliksemcarrière bij de NVV. Op 34-jarige leeftijd werd hij voorzitter van Bouwbond NVV, op dat moment de grootste vakorganisatie van Nederland. Het grote publiek leerde Kok in deze periode kennen als een gematigd mens en een typische bruggenbouwer. Nadat vakbond NVV en de Nederlands Katholieke Vakbond (NKV) in 1967 zijn gefuseerd tot de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) werd Wim Kok voorzitter van deze nieuwe grootste vakcentrale van Nederland. Tot zijn overgang naar de politiek bleef Kok deze functie bekleden.

Wim Kok (midden) als vakbondsleider (foto: FNV.nl)

Wim Kok (midden) als vakbondsleider (foto: FNV.nl)

Politieke loopbaan

Wim Kok kwam in 1986 in de Tweede Kamer terecht. De voormalige voorman van vakbond FNV was door PvdA-leider Joop den Uyl kort voor de verkiezingen als lijstduwer binnengehaald. Bij de verkiezingen van ’86 haalde Kok 570.000 voorkeurstemmen. Kort na de verkiezingen legde Joop den Uyl zijn functie van fractievoorzitter neer waardoor Wim Kok fractievoorzitter en oppositieleider namens de PvdA werd. De relatie tussen CDA en PvdA verbeterde in deze periode, onder meer door de – zeker vergeleken met Joop den Uyl – gematigde houding van Kok. Na de verkiezingen van 1989 werd een coalitie gevormd tussen CDA en PvdA. Wim Kok werd in dit derde kabinet Lubbers zowel minister van Financiën als vice-premier. Kok concentreerde zich als minister in deze periode op het terugdringen van het financieringstekort en het stabiliseren van de collectieve lastendruk.

- advertentie -

Kwartje van Kok

Om een gat in de overheidsbegroting te dichten werd in 1991 de belasting op motorbrandsoffen vergroot. Dit werd bekend onder het ‘kwartje van Kok’. Wim Kok was destijds minister van Financiën. De accijnsverhoging bedroeg 18,3 cent (8,3 eurocent) per liter ongelode benzine en 7 cent (3,18 eurocent) per liter voor diesel, exclusief BTW. Sinds de invoering van het ‘Kwartje van Kok’ is er actie gevoerd om de, volgens velen tijdelijk bedoelde, maatregel af te schaffen (video).

PvdA verkiezingsposter uit 1986

PvdA verkiezingsposter uit 1986

De populariteit van Wim Kok nam in 1991 snel af nadat hij had ingestemd met de herziening van de WAO en ook de koppeling tussen lonen en uitkeringen had losgelaten. De PvdA werd door de kiezer tijdens de verkiezingen van 1994 ‘afgestraft’. De partij verloor maar liefst twaalf zetels. Het CDA verloor echter nog meer zetels, twintig, waardoor de partij van Kok toch de grootste werd. Dit maakte de weg vrij voor het eerste Paarse kabinet, een kabinet gevormd door de PvdA en de winnaars van de verkiezingen van 1994: VVD en D66. Sinds lange tijd werd er weer eens een regering gevormd zonder het CDA.

Paarse jaren

Het eerste kabinet Paars werd geleid door minister-president Wim Kok en had als motto ‘Werk, werk en nog eens werk’. Successen die dit kabinet bereikte kregen extra glans en vaart doordat er zich in Nederland een periode van economische voorspoed aandiende. Op 11 december 1995 deed Wim Kok tijdens de Den Uyl-lezing een opvallende uitspraak. Hij zei dat:

“…een werkelijke vernieuwing van de PvdA begint (… ) met een definitief afscheid van de socialistische ideologie; met een definitieve verbreking van de ideologische banden met andere nazaten van de traditionele socialistische beweging.”

Kabinet Paars I gebruikte financiële meevallers om de staatsschuld terug te dringen en de lastendruk op burgers te verkleinen. Het beleid werd tijdens de Tweede-Kamerverkiezingen van 1998 door de kiezer beloond. De economische groei zette zich dan ook door en er was zelfs een overschot op de overheidsbegroting. Coalitiepartij D66 verloor tijdens de verkiezingen van 1998 wel tien zetels, maar doordat PvdA en VVD respectievelijk acht en zeven zetels wonnen, kwam er toch een tweede Paars kabinet.

De kwestie Srebrenica wierp echter wel een grote schaduw over deze Paarse jaren. Een Nederlands bataljon kon in 1995 niet voorkomen dat dat zevenduizend moslims uit Srebrenica vermoord werden.

Wim Kok was ook in kabinet Paars II minister-president. Dit kabinet maakte een moeilijkere start door dan het kabinet ervoor. Met name het asielbeleid en een eventuele uitbreiding van Schiphol zorgden voor problemen. Door enkele (kleine) missers van bewindspersonen, waaronder versprekingen van minister Frank de Grave van Defensie met betrekking tot het onderzoek naar de val van Srebrenica, werd het kabinet in de pers steeds vaker afgeschilderd als een klungelend team van ongeïnspireerde bestuurders.

Andere Tijden over Wim Kok

Val Paars II

Het tweede kabinet Paars II viel uiteindelijk op 16 april 2002. Directe aanleiding voor de val van het kabinet was een rapport van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) over de val van Srebrenica. Wim Kok nam door zijn ontslag in te dienen de politieke verantwoordelijkheid voor de mislukte, door Nederlandse militairen uitgevoerde, VN-missie in de enclave Srebrenica. Tot de beëdiging van het eerste Kabinet Balkenende op 22 juli 2002 regeerde Wim Kok als demissionair minister-president.

Na de beëdiging van het kabinet Balkenende I trok Wim Kok zich terug uit de politiek. In 2003 aanvaardde de voormalig minister-president enkele commissariaten, onder meer bij de ING Bank, Shell en de KLM.

Lees ook: Geschiedenis van de PvdA
Bekijk: Alle premiers van Nederland
Meer politieke geschiedenis
Boek: Alle 42 Premiers – Hun leven en loopbaan

De Russische schrijver Alexander Solzjenitsyn in 1974 (cc - Nationaal Archief)
De Russische schrijver Aleksandr Solzjenitsyn (1918-2008) ontving in 1970 de Nobelprijs voor…
Hu YaobangSecretaris van de Communistische Partij in China wiens…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Historiek

About Historiek

view all posts

Historiek verbindt actualiteit met geschiedenis en richt zich op een breed publiek. Van geïnteresseerde leek tot professional. Ons motto: "Omdat we ook van gisteren zijn". Meeschrijven? Tips? Mail ons: info@historiek.net



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: