WOI en Nederlands christendom: de kogel door de kerk?

Zoals de meeste historici en geïnteresseerden wel weten, staan de jaren van 2014 tot en met 2018 in het teken van de honderdjarige herdenking van de Eerste Wereldoorlog. Ook in Nederland. Een onderbelicht, maar boeiend thema is de relatie tussen religie – specifiek het Nederlandse christendom – en het wereldwijde oorlogsgeweld. Dit onderwerp staat in oktober centraal in de bundel De kogel door de kerk? en op een gelijknamig congres aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

De kogel door de kerk Het Nederlandse christendom en de Eerste Wereldoorlog

De kogel door de kerk Het Nederlandse christendom en de Eerste Wereldoorlog

Congres en boek

Op genoemd congres wordt op 15 oktober 2014 het boek De kogel door de kerk? (Uitgeverij Aspekt, Soesterberg) gepresenteerd. Samen met historisch publicist Henk van der Linden, vicevoorzitter van de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog, heb ik als redacteur deze bundel mogen verzorgen. Het speerpunt van de bijdragen is dat Nederland in de jaren 1914-1918 politiek neutraal bleef, maar in geestelijk opzicht zeker niet.

Henk en ik hebben, in nauw overleg met VU-historicus prof.dr. George Harinck van het Historisch Documentatiecentrum (HDC) in Amsterdam, een tiental historici en theologen bij elkaar verzameld. Deze onderzoekers schrijven elk vanuit hun eigen specialisme over het Nederlandse christendom tijdens de Eerste Wereldoorlog en in het interbellum.

Enkele van de veelal niet eerder diepgravend onderzochte thema’s die in de bundel aan bod komen zijn: de lokale situatie tijdens de jaren 1914-1918 in regio’s als Zeeland, de Veluwe en op Urk; de reacties van gemeentepredikanten op de oorlog; de hulp die deze voorgangers verleenden aan met name gemobiliseerde militairen; de veldprediking onder gemobiliseerde soldaten; gereformeerde en hervormde oorlogsprediking, de reacties op de oorlog vanuit katholieke kringen en de manieren waarop de oorlog het vrijzinnig-protestantisme in praktisch en geestelijk opzicht raakte.

- advertentie -

Haarscheurtjes in ‘de verzuiling’

EO-Radiodocumentaire: hoe dreunde de Eerste Wereldoorlog na in christelijk Nederland?

Vier jaar lang, van 1914-1918, was Nederland in permanente staat van oorlog. Hoewel er in ons land uiteindelijk geen schot gelost werd, had de Eerste Wereldoorlog enorme invloed. Morgen is het precies 100 jaar geleden dat tienduizenden mannen gemobiliseerd werden om de grens te verdedigen. Maar hoe keken christelijke leiders tegen de oorlog aan? Deden kerken wel wat om de 1 miljoen Belgische vluchtelingen in ons land op te vangen? Wat deed de oorlog met de vooroorlogse christelijke ‘zekerheden’?

Niets bleek wat het leek, in deze reportage van Peter Siebe met historicus George Harinck bij het grootste en onbekendste monument van Nederland: het Belgenmonument in Amersfoort.

Het gesprek met George Harinck kunt u live beluisteren op Radio 5, “EO Doordeweek”, do. 31 juli, 20.00-21.00u

Of online via deze link: www.eo.nl/radio5/eodoordeweek

Het project heeft tot een aantal belangrijke nieuwe conclusies geleid. Ik wil alvast een klein tipje van de sluier oplichten door er twee te noemen. Een opvallende conclusie is dat de eerste haarscheurtjes in wat onderzoekers ‘de verzuiling’ noemen, feitelijk al in de jaren vanaf 1914 ontstonden en niet pas na de Tweede Wereldoorlog. De mobilisatie speelde in dit proces een cruciale rol.

Een tweede conclusie is dat de Eerste Wereldoorlog leidde tot een vermaatschappelijking van het Nederlandse leger en een verdergaande doordringing van leger en kerken. Ik citeer uit de bijdrage over de veldprediking van George Harinck:

‘Voor het leger was de aanstelling van aalmoezeniers en veldpredikers een stap op de weg naar vermaatschappelijking van het leger. Het legde zijn karakter van autonoom instituut verder af en leerde in de Eerste Wereldoorlog dat het zeker bij een langere mobilisatietijd niet kon zonder de betrokkenheid van de samenleving, zoals die in de geestelijke verzorging van militairen tot uitdrukking kwam. Deze oorlog was daarom belangrijk voor het tot stand brengen van de wederzijdse doordringing, niet alleen van de samenleving en het leger, maar ook specifiek van de kerken en het leger.’

In De kogel door de kerk? worden meer interessante stellingen verdedigd. Bijvoorbeeld in dr. Herman Noordegraafs bijdrage over het christenpacifisme en in het artikel over de reacties van protestanten op het oorlogsgeweld in Palestina van dr. Gert van Klinken. Opnieuw verwijs ik, als gedreven ambassadeur van de onderhavige thematiek, naar het congres op 15 oktober 2014 aan de Vrije Universiteit. Op dit congres kunt u De kogel door de kerk? voor de congresprijs van 20,00 kopen (winkelprijs: 22,95).

~ Enne Koops

Links

Betrokken wetenschappelijke instituten

NIODVUSSEW

Yes We Can - Barack Obama
Barack ObamaVolgens mediageruchten die sinds 2008 de ronde…
Joost van den Vondel - Philip de Koninck, 1665
Een bekend verhaal is dat beginjaren 1990 de opstelvraag van het examen…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: