Christoffel Columbus in Barcelona

Christoffel Columbus – Sebastiano del Piombo, 1519
In Verval en ondergang van bijna iedereen heeft de Amerikaanse humorist en journalist Will Cuppy “Historische grootheden in hun hemd gezet”, zoals uit de ondertitel van zijn knap geschreven, bijwijlen hiliarische boek blijkt.

Over Columbus heeft hij het volgende geschreven:

Christophorus Columbus werd op 12 oktober 1452 geboren aan de Via Ponticello 27 in Genua. Hij was de oudste zoon Domenico Colombo, een wolkammer, en zijn vrouw Suzanna Fontanarossa, die nog vier andere kinderen hadden: Bartolomeo, Giovanni, Giacomo en Bianchinetta. Bianchinetta trouwde met een kaashandelaar die Giacomo Bavarello heette, en verviel van kwaad tot erger. (…) Om je de waarheid te zeggen weet niemand iets over de geboorte van Columbus, maar zo moet het ongeveer zijn gegaan. Columbus zelf heeft gezegd dat hij in Genua was geboren, maar historici vinden dat te simpel. Hij moet iets hebben achtergehouden. Columbus heeft een heleboel verzonnen feiten over zijn jeugd opgeschreven om de historici in verwarring te brengen.



Cuppy’s boek is niet alleen belangrijk voor de tekst op zich. Ook de voetnoten die bijna nooit bronvermelding zijn, moeten gelezen worden. Bij Hij moet iets hebben hebben achtergehouden heeft Cuppy in een toevoeging ‘meegedeeld’ dat over Columbus eigenlijk niets of bijna niets geweten is: Ik vrees dat we niet eens weten wat zijn echte naam was. Sommigen zeggen dat hij Christóbal Colón heette.

- advertentie -

Cuppy heeft het over Columbus gehad onder zijn Castiliaanse naam Colón. Aan het feit dat hij zijn voornaam als Christóbal in plaats van als Cristóbal geschreven heeft, probeer ik me niet te storen.

Wie Nederlanders en Vlamingen Columbus noemen, is Colom in het Catalaans, Colón in het Castiliaans, Columbus in het Engels, Colombo in het Argentijns, Kolumbus in het Duits, Kolom in het Euskara, ten onrechte Baskinsch genoemd, Colomb in het Frans, Colombo in het Portugees en het Italiaans… Vreemd. De familienaam van Colom, en ik houd het bij de Catalaanse naam van de zogenaamde ontdekker van de Indias, wordt op tal van manieren geschreven, afhankelijk van de taal. Erg vreemd. Mijn familienaam wordt in de meeste talen op dezelfde manier geschreven, net zoals die van de Catalaan Espriu, de Andaluciër García Lorca, de Nederlander Rodenko, de Duitser Brecht, de Fransman Sartre, de Engelsman Shakespeare, de Portugees Pessao…

Wijzen de schrijfwijzen van Coloms naam op problemen? Welke problemen? Over Colom bestaan er vier grote problemen die vragen kunnen genoemd worden. Wat weten we over zijn leven? Heeft hij wat Amerika genoemd wordt, ontdekt? Waar is hij begraven? Welke was zijn nationaliteit?

Antwoorden? Op de eerste vraag: bitter weinig. Zelfs over geboortedatum en -plaats bestaat geen zekerheid. Op de tweede vraag: neen. Amerika is ontdekt door prehistorische mensen die vanuit Azië naar Amerika getrokken zijn. Op de derde vraag: op verschillende plaatsen. Of op geen enkele van de vermelde?! Op de vierde vraag: niet weten waar hij geboren is, impliceert niet weten welke nationaliteit hij had. Wel is hij als Castiliaans gestorven.

Eigenlijk had gesteld kunnen worden dat Colom op 12 oktober 1492 ‘geboren’ is. 12 oktober 1492 of de dag dat hij Amerika of las Indias of de Indiën zoals hij het tot zijn dood is blijven noemen, heeft herontdekt. Zonder die ‘ontdekking’ die in Spanje jaarlijks als de dag van Hispanidad gevierd wordt, zou Colom slechts een van de vele zeevaarders geweest zijn.

Veel van wat we over Colom weten, hebben we te danken aan Bartolomé de las Casas, een dominicaan, tijdsgenoot van Colom en mensenactivist-avant-la-lettre, en zijn “Historia de las Indias”. Daarin komen Colom en zijn vier Amerikaanse reizen uitgebreid aan bod. Op 15 maart 1493 was Colom terug te Palos de la Frontera in Andalucía vanwaar hij op 3 augustus 1492 vertrokken is. Hij nam zich in zijn scheepsdagboek waarvan het origineel verdwenen is, voor om naar Barcelona waar de Reyes Católicos verbleven, te vertrekken om verslag uit te brengen.


Palau Reial Major in Barcelona – Foto: CC/Carquinyol

Hij kwam te Barcelona aan in het gezelschap van onder meer de zeven indianen die de zeereis hadden overleefd. Volgens de las Casa die vaag blijft, bereikte hij Barcelona rond half april. Waar hij door de koningen ontvangen werd, wordt niet vermeld. De las Casas heeft het opnieuw vaagweg over de zaal waar het koninklijke paar en Juan, hun zoon en opvolger, verbleven. Toch is het niet moeilijk om de zaal te localiseren. Ze bevond en bevindt zich in het Palau Reial Major of grote koninklijke paleis waar de graven van Barcelona en later de koningen van Aragón resideerden wanneer ze in de stad waren. De ontvangst vond plaats in de Saló Tinell. Deze officiële ontvangstruimte, van 1359 tot 1370 in opdracht van Pere el Ceremoniós gebouwd door Guillem Carbonell, valt op door de soberheid van de Catalaanse Gotiek. De ruimte van meer dan zeventien meter breed wordt met bogen zonder enige steun overwelfd. Colom werd met de grootste honneurs ontvangen: hij mocht zelfs wat zeer uitzonderlijk was, op een stoel gaan zitten om zijn relaas te doen.

Vooraleer af te reizen naar Andalucía waar hij op 25 september 1493 vanuit Cádiz voor zijn tweede reis zou vertrekken, was hij getuige van de doop van de zeven indianen. Vanaf hun aankomst te Barcelona waren hen christelijke beginselen onderwezen. Daarna werden ze op eigen verzoek in de kathedraal van de Heilige Eulália en het heilig Kruis gedoopt. De doopvont bevindt zich nog steeds in de kerk. Het Gotische kunstwerk uit 1433, werk van Onofre Juliá uit Firenze, is gemaakt uit Carraramamer in de vorm van champagnecoupe met een schroefvormige sokkel.
Het is niet de enige keer dat indianen die met Colom meegekomen waren naar Spanje, gedoopt werden. Op 29 juli 1496, na de tweede reis, werden in het klooster van Guadalupe in Extremadura twee indianen gedoopt. Hun doopnamen zijn zelfs bekend: Cristóbal en Pedro. Ook die doopvont bestaat nog: ze staat op het plein vóór de ingang van de kerk en wordt als fontein gebruikt.

Ik vind het vreemd dat die indianen pas op Spaanse bodem gedoopt zijn. Het was immers de gewoonte van conquistadores van wie Colom de eerste was, priesters en monniken om heidenen dadelijk (laten) te dopen: elk zieltje was er immers eentje meer voor de kerk. Toch kunnen de dopen van Barcelona en Guadalupe niet in twijfel getrokken worden: en bestaan schriftelijke verslagen van. Kan het zijn dat ze tot heil en glorie van Colom en zijn koninklijke opdrachtgevers een tweede keer gedoopt werden?!

Vaak wordt beweerd dat Colom geld voor zijn eerste reis heeft losgekregen door de truuk met het ei. Dit klopt niet. Wel is het zo dat de truuk gebeurd is: hij moet te Barcelona en wel na Coloms eerste reis geplaatst worden.

Of er nog links tussen Barcelona en Colom zijn? Jazeker, een standbeeld aan de zeezijde van de Rambla is een eerbetoon uit 1888 aan Colom. Meer zelfs, Colom is volgens een aantal Barcelonese, Catalaanse en zelfs andere historici een Barcelonees. Dit is echter een ander verhaal.

Rik Wouters
Toeristische gids voor Vlaanderen, Barcelona
en gidsingen op aanvraag én maat
e-mail: rik.wouters@pandora.be
De citaten zijn ontleend aan: Verval en ondergang van bijna iedereen. Historische grootheden in hun hemd gezet van Will Cuppy – Bert Bakker, Amsterdam. 2005.

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Gelijk naar geschiedenisboeken over:
Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier

1 Comment Join the Conversation →