De Sphinx van Spanje

Republikeinse soldaten in de Spaanse Burgeroolog – Gerda Taro, 1937 – Wiki Commons, (by-sa)
Het is dit jaar 75 jaar geleden dat de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) uitbrak. Naar aanleiding daarvan organiseert de bibliotheek van het Amsterdamse P.C.Hoofthuis op 27 oktober een avond met lezingen en film over deze oorlog en de rol die sommige Nederlanders daarbij speelden. Tevens zal in de bibliotheek in het kader van de Maand van de Geschiedenis een tentoonstelling te zien zijn over de Spaanse Burgeroorlog.

Wat dreef tienduizenden buitenlanders in de internationale brigades om hun leven te wagen en te gaan vechten in de Spaanse Burgeroorlog? De belevenissen van Nederlanders



- advertentie -
Robert Capa © The falling soldier

die zich mengden in het Spaanse conflict bieden een mooie inkijk in de manier waarop Nederlanders zich soms ook identificeerden met zaken die de nationale grenzen overstijgen. Zij waren zelfs bereid om voor deze trans-nationale identiteit alles op het spel zetten. Bij terugkomst in Nederland werd hen door de regering hun Nederlands burgerschap afgenomen.

De Nederlands-Surinaamse schrijver Lou Lichtveld (pseudoniem Albert Helman) schreef in 1937 het boek De sfinx van Spanje over zijn ervaringen als correspondent in de Spaanse burgeroorlog. Waar collega-schrijver George Orwell, met wie hij een kantoor in Barcelona deelde, deelnam aan de gewapende strijd, concludeerde Lichtveld dat zijn wapen in de strijd voor de democratische republiek de pen moest blijven. Maar er waren ook Nederlanders, die zich zo met de internationale strijd tegen het fascisme identificeerden, dat zij in een vreemd land de wapenen oppakten en hun leven waagden.

In de jaren ’30 gingen steeds meer Europese landen gebukt onder een dictatuur. In 1936 pleegden een groep militairen een coup op de democratisch gekozen linkse regering. Hitler, Mussolini en de paus steunden de staatsgreep van de opstandelingen. Veel linkse intellectuelen en kunstenaars uit heel Europa gingen daarop naar Spanje om in de Internationale Brigade te strijden tegen het opkomende internationale fascisme en de Spaanse republiek te verdedigen. Zij konden niet voorkomen dat militair Francisco Franco een jarenlange fascistische dictatuur over Spanje vestigde.

Bekende Nederlanders die naar Spanje trokken en zich hard maakten voor de Republikeinse zaak waren, naast Helman, Joris Ivens en Jef Last. Joris Ivens maakte in 1937 de film De Spaanse Aarde, waarvoor medestrijder Ernest Hemingway het script schreef. Nederlanders die voor de Internationale Brigades vochten werden bij terugkomst door de Nederlandse regering met argusogen bekeken wegens hun linkse sympathieën. Zij moesten hun Nederlandse identiteit inleveren.

De sfinx van Spanje – Beschouwingen van een ooggetuige

Maar er waren ook Nederlanders, zoals de adellijke diplomaat M.W.R. Van Vollenhoven, die zich aan de zijde van de opstandige militairen schaarden uit angst voor het internationale ‘rode gevaar’. Ook de Nederlandse Katholieke kerk bevond zich officieel, in navolging van de Paus, aan de zijde van de fascistische opstandelingen.

Programma

Gijs Mulder, docent Spaanse taal en cultuur (Radbouduniversiteit Nijmegen) gaat tijdens zijn lezing op 27 oktober in het P.C. Hoofthuis in op het engagement van de vele intellectuelen en kunstenaars, die naar Spanje kwamen om aan Republikeinse zijde te vechten tegen het opkomende fascisme. De tweede spreker tijdens de avond, bijzonder hoogleraar West-Indische Letteren (UvA) Michiel van Kempen, schreef onlangs het nawoord voor de heruitgave van het bekende ooggetuigenverslag van Albert Helman, De sfinx van Spanje. Aan de hand van dit verslag werpt Van Kempen in zijn lezing meer licht op de drijfveren van buitenlandse betrokkenen.

De in Cannes bekroonde film van Ken Loach, Land and freedom (1995) sluit de avond af. De verdeeldheid in het Republikeinse kamp is het thema van de film. Het verhaal wordt gefilmd vanuit het perspectief van een werkloze arbeider uit Engeland die vecht in de internationale brigade in Spanje.

Donderdag 27 oktober – 18:00 uur || P.C.Hoofthuis bibliotheek, Spuistraat 134 in Amsterdan || Toegang is gratis. Graag wel reserveren: R.M.Koehorst@uva.nl

Slangenkelk, à la façon de Venise-glas - Luik of…
Rimmoniem (siertorens voor een Torarol), Iran, ca. 1920 -…

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Gelijk naar geschiedenisboeken over:
Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier