Neurenberg-aanklager viert 95e verjaardag

Vandaag, 11 maart 2015, viert Benjamin Ferencz zijn 95e verjaardag. Zevenentwintig jaar oud was hij toen hij kort na de oorlog in Neurenberg hoofdaanklager was in het Einsatzgruppen-tribunaal dat in de media “de grootste moordzaak in de geschiedenis” werd genoemd. Een uitgebreide levensbeschrijving is ter gelegenheid van zijn verjaardag gepubliceerd op Go2War2.nl.

Hell’s Kitchen

In 1921 emigreerde Ferencz, tien maanden jong, met zijn ouders en oudere zus vanuit Transsylvanië naar de Verenigde Staten. Antisemitisme had de Joodse familie naar Amerika gedreven. Het arme gezin vestigde zich in de wijk Hell’s Kitchen in de Lower East Side van Manhattan. Ferencz studeerde van 1937 tot 1940 aan het City College. Niet eerder had iemand uit zijn familie de kans gekregen om te studeren. In 1940, op twintigjarige leeftijd, behaalde hij zijn bachelorsdiploma in de sociale wetenschappen. Daarna werd hij toegelaten tot de prestigieuze Harvard Law School, een grote prestatie voor de jongeman die gedurende zijn vroege jeugdjaren voorbestemd leek voor een leven in armoede.

Op Harvard ontwikkelde Ferencz een groot gevoel voor ethiek en mensenrechten. Na zijn afstuderen in 1943 werd hij als gewoon soldaat ingedeeld in het 115th Anti Aircraft Artillery (AAA) Gun Battalion. Op 16 december 1943 arriveerde hij, inmiddels met de rang van korporaal, met zijn bataljon in Engeland. Na bijna een half jaar wachten nam hij met zijn eenheid deel aan de geallieerde landing in Normandië. Enkele dagen na D-Day op 6 juni 1944 ging hij aan land op Omaha Beach.

Oorlogsmisdaden

In december 1944 werd korporaal Ferencz overgeplaatst naar de Judge Advocate Section van generaal Pattons Third Army. Deze organisatie was onder andere belast met het vervolgen van Amerikaanse militairen die beschuldigd werden van desertie, afwezigheid zonder toestemming en insubordinatie. Ferencz werd ingedeeld bij een subafdeling die zich bezighield met onderzoek van Duitse oorlogsmisdaden. Hij verrichtte veldonderzoek naar lynchpartijen van Amerikaanse vliegeniers door Duitse burgers en verzamelde bewijsmateriaal van misdaden in de concentratiekampen van de nazi’s. In december 1945 zat zijn werk erop en keerde hij in de rang van sergeant terug naar de Verenigde Staten.

- advertentie -

Enkele weken na zijn terugkeer werd hij door het Pentagon gevraagd om als kolonel terug te keren naar Duitsland om te helpen bij het vervolgen van oorlogsmisdadigers. Opnieuw als militair in dienst treden weigerde hij, maar hij ging ermee akkoord om als burger met de privileges van een kolonel zijn bijdrage te leveren aan de Amerikaanse rechtspraak in Duitsland. In Berlijn zette hij een bureau op dat de archieven van Berlijnse nazi-instellingen doorspitte op zoek naar bewijsmateriaal voor nazi-misdaden.

Het was volgens Ferencz in het voorjaar van 1947 toen een medewerker een belangrijke ontdekking deed in de archieven van het naziministerie van Buitenlandse Zaken. Het ging om een complete verzameling kopieën van zogenoemde Ereignismeldungen van de Einsatzgruppen. In deze geheime rapporten stond nauwkeurig opgesomd hoeveel executies door deze moordeskaders van de SS uitgevoerd waren tijdens de Duitse invasie van de Sovjet-Unie. Brigadier General Telford Taylor, die de leiding had over de vervolgprocessen die in Neurenberg van 1946 tot 1949 gevoerd werden tegen nazi-instanties en -functionarissen, erkende meteen het belang van het bewijsmateriaal. Ferencz werd daarop benoemd tot hoofdaanklager van wat bekend zou komen te staan als het Einsatzgruppen-proces.

Hoofdaanklager Ferencz houdt achter het spreekgestoelte tijdens het Einsatzgruppen-proces. (Bron: USHMM / Benjamin Ferencz)
Hoofdaanklager Ferencz houdt achter het spreekgestoelte tijdens het Einsatzgruppen-proces. (Bron: USHMM / Benjamin Ferencz)

Einsatzgruppenproces

In mei 1947 begon Ferencz met de voorbereidingen voor het proces. Vierentwintig voormalige leiders van de Duitse moordeskaders werden ter verantwoording geroepen voor de moord op meer dan 1 miljoen Joden en andere bevolkingsgroepen aan het Oostfront. Het proces, volgens de media “de grootste moordzaak in de geschiedenis”, ging van start op 15 september 1947 en zou duren tot 10 april 1948. Twee beschuldigden zouden tussentijds afvallen. Op twee na werden op 10 april 1948 alle overgebleven tweeëntwintig aangeklaagden schuldig bevonden aan alle drie de aanklachten. Vijftien van hen werden ter dood veroordeeld, maar uiteindelijk zouden slechts vier van hen op 7 juni 1951 in de gevangenis van Landsberg am Lech aan de galg eindigen.

Na het Einsatzgruppen-tribunaal assisteerde Ferencz bij de resterende vervolgprocessen. Hij werd gepromoveerd en opereerde voortaan als burger op het niveau van een brigadegeneraal. Hij ging zich in de Amerikaanse bezettingszone en later in de Bondsrepubliek bezighouden met de organisatie van de restitutie van door de nazi’s geroofde Joodse eigendommen en het coördineren van de schadeclaims die slachtoffers van vervolging indienden bij de West-Duitse overheid. In 1956 keerde hij definitief terug naar de Verenigde Staten.

Ferencz houdt in 2009 in de Erasmusuniversiteit zijn dankwoord na onderscheiden te zijn met de Erasmusprijs. (Bron: Benjamin Ferencz)
Ferencz houdt in 2009 in de Erasmusuniversiteit zijn dankwoord na onderscheiden te zijn met de Erasmusprijs. (Bron: Benjamin Ferencz)

Internationaal strafrecht

In de Verenigde Staten werkte Ferencz eerst zestien jaar als advocaat. In 1970, terwijl de Verenigde Staten in een hopeloze strijd verwikkeld waren in Vietnam, stopte hij als advocaat om zich voortaan volledig te richten op zijn streven naar wereldvrede. Hij schreef verschillende boeken over internationaal strafrecht en was een groot pleitbezorger van de totstandkoming van het Internationaal Strafhof in Den Haag. Voor zijn inzet voor de wereldvrede en het internationale recht werd Ferencz in 2009 in Nederland onderscheiden met de Erasmusprijs. Een jaar later ontving hij het Grootkruis in de Orde van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland. Samen met zijn vrouw woont hij tegenwoordig in New Rochelle, New York.

~ Go2War2

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister

Gelijk naar geschiedenisboeken over: