Neuro-Zeuro landen?

Paperclips
Nog maar enkele jaren geleden betoogde ik dat bijna alle techniek die ons moderne leven beheerst, is uitgevonden en ontwikkeld tussen 1880 en 1914. Ontstaan in een periode van slechts 35 jaar. In die korte tijd ontstond alles wat nu nog ons leven (en ons straatbeeld) bepaalt: trams, auto’s, fietsen, verkeerslichten. Maar ook bioscopen, elektrisch licht, vliegtuigen, paperclips en oceaanschepen. Er kwam telefoon, radio, röntgentechniek. En water, gas en elektriciteit voor iedereen. Je kunt het zo gek niet



verzinnen of het is in die korte periode in onze geschiedenis ontstaan.

Er waren maar een paar uitzonderingen. De spoorwegen waren er al voor 1880 en omvatten een uitgebreid netwerk, en de elektrische telegraaf had (met behulp van onderzeese kabels) eenwereldomspannend netwerk ontwikkeld. Aan de andere kant waren er twee uitzonderingen die juist veel later zouden verschijnen: de kernenergie en de computer. Maar behalve die twee bleek bijna alles wat vandaag de dag ons leven bepaalt in die tijdspanne ontstaan te zijn.

- advertentie -

Beschouwing 1880-1914

Deze beschouwing werd nog verwonderlijker toen ik keek wáár op de wereld die ontwikkelingen tot stand gekomen waren. Het bleek namelijk dat dat maar op een heel klein gedeelte van onze aardbol gebeurd was. Een bijzonder klein gedeelte zelfs. Ik citeer:

Nemen we de kaart van Europa en palen we af waar die uitvindingen gedaan werden en waar die ontwikkelingen plaatsvonden, dan vinden we iets bijzonders. Boven de lijn Stockholm-Oslo vonden geen uitvindingen plaats. Niet omdat de mensen daar dommer zouden zijn, of luier, of iets anders, maar omdat daar bijna geen mensen woonden. Er is nu eenmaal een minimum aan bevolking en verstedelijking nodig om uitvindingen te doen en ontwikkelingen tot stand te brengen.

Ten westen van Engeland gebeurde ook niets. Ierland was straat- en straatarm, daar werd honger geleden en verder niets. En daar voorbij lag de zee.

Naar het zuiden toe deed zich ook iets bijzonders voor. De kerkelijk gedomineerde landen als Spanje en Portugal droegen nauwelijks bij aan de vooruitgang; en ten zuiden van Rome begon het arme en door de maffia beheerste land waar ook al geen ontwikkeling kon gedijen. Trekken we die lijn vanuit Italië verder, dan vallen Oostenrijk, Tsjechië en Hongarije net binnen die lijn, wat overeenstemt met de bijdrage die die landen op de technische vooruitgang hadden. Ten zuiden van de lijn was weer geen bijdrage.

Alleen naar het oosten toe was het onduidelijker. Het Rusland van de Tsaren, en zijn vazalstaat Polen, droegen wel iets bij, maar niet veel. Op enkele verspreid liggende plaatsen was er een bijdrage in een overigens leeg land. Een slingerlijn op onze kaart geeft – beter dan een rechte – deze situatie weer.

fig 1. Het vierkant in Europa waarin bijna alle uitvindingen in het gouden tijdperk 1880-1914 plaatsvonden. Het blijkt hetzelfde deel van Europa te zijn waar nu, in 2012, de Neurolanden (versus de Zeurolanden) worden gesitueerd. Toeval of Cultuur?

Wat was de uitkomst van deze beschouwing? Er bleef een nagenoeg vierkant deel van West-Europa over, slechts een klein gedeelte van de bewoonde wereld. Daar gebeurde het… daar gebeurde bijna alles. Voeg daar nog de oostkust van Amerika aan toe, die in die tijd nog een afgeleide van Europa was (maar zich snel tot een evenwaardige partner zou ontwikkelen). Die twee gebieden in Europa en Amerika vormden nog steeds een uiterst klein deel van de wereld. Wat rekenwerk en een ruwe schatting lieten zien dat die gebieden niet meer dan 7 procent van het vasteland van de wereld omvatten!

Het oostelijk deel van de Verenigde Staten waar in het tijdperk 1880-1914 ook veel van de uitvindingen en ontwikkelingen plaatsvonden (speelt in de hier gevoerde discussie over Neuro en Zeuro echter geen rol).

We ontkwamen in de geciteerde beschouwing dus niet aan de conclusie dat: een onvoorstelbaar klein deel van de mensheid een onvoorstelbaar groot deel aan de vooruitgang geleverd had, en dat in een onvoorstelbaar korte tijd. Ongelooflijk maar waar. En niet alleen de techniek, maar ook de mode, kunst, sociale instellingen, en andere zaken ontwikkelden zich in die tijd: badpakken, abstracte kunst, jazzmuziek, vakbonden… noem maar op. Een veelvoud van uitingen die gezamenlijk cultuur genoemd kunnen worden, zelfs cultuur in een geweldige explosie.

Beschouwing 2012

Wat valt er op als men de hier geschetste kaart van Europa opnieuw beschouwt? Maar nu in het tijdperk van de eurocrisis? Dat blijkt een grote verrassing te zijn. Die geboorteplaats uit 1880-1914 van de moderne maatschappij – dat bijzondere vierkant – blijkt bijna geheel samen te vallen met wat in in 2012 – in de huidige eurocrisis – de Neurolanden zijn gaan heten. De noordelijke landen waar, zonder de moeilijkheden van de zuidelijke Zeurolanden, de economie nog op orde, en de euro nog stabiel zou zijn.

Bij de verklaring van de technisch-culturele explosie uit 1880-1914 vielen woorden als burgerlijke vrijheid, afwezigheid van corruptie, algemeen onderwijs, recht op eigendom, vrijheid van ondernemen. Begrippen die met het woord cultuur samengevat konden worden: met westerse cultuur zelfs.

Dezelfde landen, in hetzelfde vierkant (alleen Finland kwam erbij), vertegenwoordigen vandaag de dag in 2012 weer deze vorm van Westerse cultuur. Opnieuw vallen woorden als ondernemingsgeest, afwezigheid van corruptie, burgerlijke vrijheid, scholing voor iedereen. Sinds 1880 is er kennelijk niet zoveel veranderd in de onderlinge verhoudingen, en in de onderlinge verschillen, van de landen van Europa.

Conclusie?

Eenzelfde kaart, met eenzelfde vierkant, blijkt zowel in 1880 als in 2012 eenzelfde uitkomst te geven: de overeenkomst en de hardnekkigheid van de cultuurverschillen blijken toch wel heel frappant te zijn. Zullen we ons toch maar opsplitsen in Neuro en Zeuro?

~ Frederik H. Kreuger
(emeritus hoogleraar Hoogspanningstechniek)

Installatie van een serie Livens Projectors op het slagveld…
De liberalen en Colijn, afbeeldingen in 'De Tijd' van…

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Gelijk naar geschiedenisboeken over:
Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier

1 Comment Join the Conversation →