Het Groninger Landschap heeft het zogeheten Ambonezenbosje in de Carel Coenraadpolder bij Hongerige Wolf aangekocht. De stichting wil niet alleen natuurwaarden van de locatie beschermen, maar ook de cultuurhistorische betekenis van het terrein zichtbaarder maken.
Het bosje wordt vanaf nu beheerd als natuurgebied, maar is ook interessant vanwege zijn geschiedenis. Het is vooral bekend omdat er van 1953 tot 1961 Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen werden gehuisvest.
Tweede Wereldoorlog
Het perceel van ongeveer 2,25 hectare aan de Dollarddijk herbergt echter ook een voormalig munitiedepot van de Duitse kustbatterij Dollart Süd. In 1942 plaatsten de bezetters er afweergeschut ter verdediging van de havenstad Emden. Ongeveer honderdvijftig Duitse militairen vonden er toen onderdak in houten barakken. Na de oorlog werden deze barakken opnieuw gebruikt, ditmaal als interneringskamp voor Nederlandse collaborateurs en vervolgens als Rijkswerkinrichting.
Vanaf 1953 werd het terrein toegewezen aan de Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen, die na de onafhankelijkheid van Indonesië naar Nederland waren overgebracht. In totaal werden ruim driehonderd mensen gehuisvest in het woonoord, dat in de volksmond al snel het ‘Ambonezenbosje’ ging heten. Het afgelegen kamp beschikte over een kerk, een schooltje en een ziekenzaaltje waar tientallen kinderen werden geboren.
Gedwongen ontruiming
Aanvankelijk gingen veel Molukse gezinnen ervan uit dat hun verblijf in Nederland tijdelijk zou zijn, in afwachting van terugkeer naar een onafhankelijke Molukse republiek. Die hoop bleek echter ijdel: de Nederlandse overheid stuurde uiteindelijk aan op langdurige vestiging, wat leidde tot spanningen en wantrouwen bij de bewoners.
In 1961 probeerde de Nederlandse overheid de Molukse bewoners te laten verhuizen naar woonwijken in Foxhol en Appingedam. Veel gezinnen verzetten zich hiertegen, uit angst te moeten assimileren en de droom van een eigen staat op te geven. In een poging de bewoners van het woonoord te dwingen tot vertrek, werden busverbindingen met andere plaatsen stopgezet en gas, water en licht tijdelijk afgesloten.
Toen dat onvoldoende effect had, begon op 14 december 1961 een grootschalige politieactie. Een week later, op 21 december, werd het kamp met geweld ontruimd: zo’n vijftig tot zestig politiemensen omsingelden het terrein en brachten de circa honderdtwintig overgebleven bewoners onder dreiging van wapens bijeen in de kampkerk. Daarna verplaatsten leden van de mobiele eenheid hun bezittingen en werden ze onder dwang alsnog naar Foxhol gebracht. In 1962 werd het voormalige woonoord gesloopt; de fundamenten van de barakken liggen er nog altijd.
Ecologische waarde
Het huidige bos op de historische locatie ontstond pas na de ontruiming, toen het kampterrein werd beplant met populieren, later gevolgd door essen, beuken en eiken. Door zijn ligging in een verder open akkerlandschap is het Ambonezenbosje volgens het Groninger Landschap ecologisch van belang. Er broeden onder meer diverse vogelsoorten en er leven reeën, hermelijnen en vleermuizen.
De natuurorganisatie wil het perceel omvormen tot een soortenrijker en natuurlijker bos. Tegelijkertijd wordt met de Molukse gemeenschap in Groningen gesproken over manieren om de geschiedenis van de plek tastbaarder te maken, mogelijk met de herbouw van een barak of een herinneringsplek. Hugo Dokter, hoofd erfgoed van Het Groninger Landschap:
We zijn erg blij dat we het Ambonezenbosje op deze manier veilig kunnen stellen. Het is een klein bosje, maar met een grote betekenis voor de omgeving en de mensen die er hebben geleefd. Dat zullen we koesteren.
De aankoop is mede mogelijk gemaakt door het Cultuurfonds en het Helena Vrucht Fonds. Over de hoogte van het aankoopbedrag zijn geen mededelingen gedaan.
‘Geschiedschrijving over Molukkers vervalt vaak in clichés’
Van Ambonezen tot Molukkers-https://www.rtvnoord.nl/natuur/1337020/het-groninger-landschap-koopt-ambonezenbosje
-https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=DVHN-20091128-GO01015002
-https://nl.wikipedia.org/wiki/Carel_Coenraadpolder#Ambonezenbosje
-Dagblad van het Noord, artikel Steven Radersma, https://dvhn.nl/groningen/eemsdelta/groninger-landschap-koopt-ambonezenbosje.-hier-klonteren-zoveel-verhalen-samen-47130623.html
Molukse volksverhalen vastgelegd voor de toekomst
Kamp Klein Baal – Molukse commando’s op de drempel van een nieuw bestaan