Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR), met dossiers over 425.000 Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog verdacht werden van collaboratie, wordt zo snel mogelijk voor iedereen digitaal beschikbaar en doorzoekbaar. De ministerraad heeft ingestemd met een wijziging van de Archiefwet die het mogelijk moet maken om dit archief, met context en doorzoekbaar op woordniveau, via internet beschikbaar te stellen.
In het CABR bevinden zich dossiers van personen die na de Tweede Wereldoorlog zijn onderzocht op verdenking van collaboratie met de Duitse bezetter. Het archief bevat hiermee niet alleen informatie over vermeende of veroordeelde collaborateurs, maar ook over slachtoffers van de bezetting en de Holocaust. Minister Gouke Moes van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap:
Een online doorzoekbaar CABR is belangrijk. En liefst zo snel mogelijk. Veel mensen zijn op zoek naar informatie. Ook mensen op hoge leeftijd, die nog steeds op zoek zijn naar antwoorden op hun vragen over het lot van hun dierbaren in de Tweede Wereldoorlog. En niet alleen voor hen; het is ook essentieel dat iedereen kan leren over de Tweede Wereldoorlog en daar onderzoek naar kan doen. Zeker nu er steeds minder ooggetuigen nog in leven zijn, worden archiefstukken belangrijker om het verhaal van de Tweede Wereldoorlog te vertellen.’
Het project Oorlog voor de Rechter heeft als doel het CABR na digitalisering toegankelijk te maken voor een breed publiek. De Autoriteit Persoonsgegevens gaf eerder een formele waarschuwing, omdat voor het online openbaar maken van het volledige archief een duidelijke wettelijke basis ontbrak.
De wijziging van de Archiefwet moet ervoor zorgen dat er een betere balans komt tussen het beschermen van persoonsgegevens en de toegang tot overheidsinformatie en cultureel erfgoed. De gewijzigde wet gaat ter ondertekening naar de Koning en daarna naar de Tweede Kamer.
Na de bezwaren van de Autoriteit Persoonsgegevens werd vorig jaar alleen het namenregister openbaar gemaakt en konden belangstellenden de onderliggende dossiers uitsluitend via een tijdelijke voorziening in het Nationaal Archief in Den Haag raadplegen, onder strikte voorwaarden.
Massale interesse
Sinds juli 2025 staan in het Nationaal Archief vijf beveiligde computers waarop het digitale CABR kan worden geraadpleegd. Deze zogenoemde tijdelijke voorziening werd volledig benut: alle 1.175 beschikbare reserveringen werden gebruikt. Ook online bleek er zeer veel interesse. In 2025 telde de website van het Nationaal Archief 4,8 miljoen bezoeken, 68 procent meer dan het jaar ervoor. En de website Oorlog voor de Rechter, waar de namenlijst te raadplegen was, trok 2,25 miljoen bezoekers. Pagina’s over het CABR op de site van het Nationaal Archief werden verder ruim 1,36 miljoen keer bezocht, een toename van meer dan twaalf keer ten opzichte van 2024.
Ook het aantal onderzoekers nam sterk toe. Van de 14.405 bezoekers die in 2025 archiefstukken reserveerden, vroegen 11.274 mensen een CABR-dossier aan. Daarmee had 78 procent van alle aanvragers direct met dit oorlogsarchief te maken, tegenover 27 procent een jaar eerder.
Vanaf 2 februari 2026 wordt de huidige voorziening al uitgebreid. In alle provincies kunnen burgers en onderzoekers dan terecht bij elf Regionale Historische Centra. Daarnaast komt er een onderzoeksvoorziening bij het NIOD in Amsterdam. Het totaal aantal beveiligde werkplekken voor het digitale CABR stijgt daarmee naar 29.
Informatievideo over het project ‘Oorlog voor de Rechter’
Bijzondere Rechtspleging – Vervolging van collaborateurs
Nederland in de Tweede Wereldoorlog – De bezetting
Archief over ‘foute Nederlanders’ voorlopig toch nog niet online
De NSB: ontstaan, leiders, aanhang en rol tijdens de bezetting
De Hitlergroet, de verplichte groet in nazi-Duitsland
De illegaliteit in Doesburg tijdens de Tweede Wereldoorlog
Memoires van een Joodse blokoudste in Auschwitz