Een ‘sensationele vondst’: tien authentieke tweehandszwaarden ontdekt op Friese zolder

Op de zolder van het stadhuis van Balk zijn tien zestiende-eeuwse tweehandszwaarden gevonden. Het gaat om authentieke wapens die jarenlang werden aangezien voor replica’s, zo blijkt uit onderzoek van het Nationaal Militair Museum (NMM) in Soesterberg dat spreekt van een ‘sensationele vondst’.

De zwaarden doken op tijdens een lopend onderzoeksproject van het NMM naar grote, tweehandige zwaarden uit de zestiende eeuw. De ontdekte zwaarden bleken te behoren tot de collectie van Museum Sloten en lagen opgeslagen in het depot op de zolder van het stadhuis in Balk (gemeente De Fryske Marren).

Omdat in het verleden aangenomen werd dat het om kopieën ging, raakten de wapens uit beeld. Met de herwaardering beschikt Museum Sloten, dat al twee tweehandszwaarden in de vaste opstelling heeft, nu in één keer over twaalf historische exemplaren en daarmee – na het NMM – over de grootste collectie tweehandszwaarden van Nederland.

De reusachtige tweehandszwaarden, soms ruim twee meter lang, komen in tal van zestiende-eeuwse bronnen en latere verhalen voor. Ze worden in verband gebracht met figuren als de Friese opstandeling Grutte Pier (1480-1520), de watergeus Willem Bloys van Treslong (Cabeliau) bij de inname van Den Briel (1572) en landvoogd Maximiliaan van Bossu tijdens de Slag op de Zuiderzee (1573). Historici en wapendeskundigen discussiëren al langer over de vraag in hoeverre dit soort zwaarden werkelijk als slagwapen werden ingezet, of vooral een ceremoniële of symbolische functie hadden.

Het NMM probeert deze vraag te beantwoorden. Binnen het onderzoeksproject zijn inmiddels meer dan honderd tweehandszwaarden uit zes Nederlandse collecties in beeld gebracht. Daarbij worden geometrie, balans, percussiepunten, slijtage- en gebruikssporen en datering onderzocht.

Van legende naar historische werkelijkheid

Een bijzonder onderdeel van het onderzoek is dat enkele originele zwaarden, onder strikte veiligheidsvoorwaarden, in praktijk worden getest door Oskar ter Mors, oprichter van de Wapenkunst Academie Rijswijk. Hij gebruikt technieken uit zestiende- en zeventiende-eeuwse vechtboeken om te achterhalen hoe dergelijke wapens kunnen zijn gehanteerd.

Het onderzoek heeft al verschillende dingen opgeleverd. Zo stuitten onderzoekers op een vrijwel identieke kopie van een aan Grutte Pier toegeschreven zwaard in de collectie van het Koninklijk Legermuseum in Brussel. Door de vondst in Balk beschikt het team nu over extra vergelijkingsmateriaal. NMM:

De onderzoekers hopen hiermee stap voor stap in kaart te brengen hoe deze imposante wapens echt gebruikt werden, voorbij de legendes, terug naar de tastbare historische werkelijkheid.

Op 12 december worden de tien zwaarden uit Balk ter plekke nader onderzocht. Daarna worden ze geconserveerd en overgebracht naar het depot van Museum Sloten.