Een bijzonder middeleeuws zwaard met symbolisch zonnerad

Bij graafwerkzaamheden in het riviertje de Korte Linschoten (provincie Utrecht) werd begin vorig jaar een uitzonderlijk goed bewaard gebleven middeleeuws zwaard gevonden. Het wapen, dat dateert uit de periode 1050-1150, is onlangs geschonken aan het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.

Het een meter lange zwaard kwam aan het licht toen tijdens het baggeren een hap klei met een uitstekend stuk ijzer werd opgevist. Na reiniging en onderzoek bleek het te gaan om een compleet zwaard met een brede pareerstang en een paranootvormige gevestknop. Dergelijke kenmerken zijn typisch voor wapens uit de elfde en twaalfde eeuw, een tijd waarin de bisschop van Utrecht de macht uitoefende in deze regio, maar waarin ook de graven van Holland en Vlaanderen aan invloed wonnen.

Interessant aan het zwaard zijn met name de decoraties op het lemmet. Aan de ene kant van het zwaard prijkt een zogeheten zonnerad. Dit symbool, bestaande uit een cirkel met een kruis, werd door verschillende culturen vereerd en diende in de Middeleeuwen vaak als heilig teken bij de inwijding van kerken, vooral in gebieden waar het christendom zich net begon te verspreiden.

Aan de andere zijde van het zwaard is een patroon te zien van vijf vierkanten, verbonden binnen een cirkel. Gezamenlijk vormen de vierkanten een doorlopende knoop. Dit symbool, veelvuldig gebruikt tijdens de Vikingperiode, werd beschouwd als een talisman die bescherming bood en de onbreekbare kracht van vriendschap en loyaliteit vertegenwoordigde.

Corrosie

Het zwaard is aan beide zijden scherp geslepen en is gedateerd op basis van de lengte en de zogeheten pommel, de ronde knop bovenaan het gevest (handvat). Het weegt bijna 900 gram en verkeert in vrij goede staat. Door gebrek aan zuurstof in de natte bodem trad nauwelijks corrosie op. Om te voorkomen dat het zwaard na ontdekking alsnog zou gaan roesten is het object afgelopen jaar uitgebreid behandeld. Na tien weken in een speciaal bad te hebben gelegen, werd het zwaard ontzout en vervolgens gespoeld en gedroogd. Tot slot kreeg het een behandeling met tannine.

Het zwaard is vrijwel zeker zonder schede in het water terechtgekomen, aangezien er geen sporen van een schede op de kling zijn aangetroffen. Het lijkt bewust in het riviertje te zijn gelegd, mogelijk als offer. In deze periode bestonden het landgoed en het kasteel nog niet, maar was het hier een veengebied, dat in deze eeuwen werd ontgonnen.

Het zwaard is tot september te zien in de aanwinstenvitrine van het museum in Leiden.