Afkeer van moderne kunst dreef Han van Meegeren mogelijk tot kunstvervalsing

Meestervervalser Han van Meegeren (1889-1947) wordt vaak neergezet als een miskende kunstenaar die uit frustratie de kunstwereld wilde misleiden. Volgens moderne onderzoekers speelde echter ook zijn sterke afkeer van moderne kunst mogelijk een belangrijke rol in zijn ontwikkeling tot vervalser.

Deze nieuwe benadering stond centraal tijdens een zogeheten expertmeeting in Museum De Waag in Deventer, georganiseerd door erfgoed- en museumorganisatie Deventer Verhaal. Kunsthistorici en restauratiespecialisten bogen zich daar over verschillende werken van Van Meegeren uit de museumcollectie.

Van Meegeren verwierf internationale bekendheid met zijn vervalsingen van schilderijen van de zeventiende-eeuwse meester Johannes Vermeer. Lange tijd gold hij als de man die de kunstwereld te slim af was. Na de Tweede Wereldoorlog kwam hij wereldwijd in de belangstelling te staan toen bleek dat een vermeende Vermeer, die in bezit was gekomen van nazi-kopstuk Hermann Göring, in werkelijkheid door Van Meegeren zelf was geschilderd.

Eigen werk centraal

Waar eerdere studies zich vooral richtten op de beroemde vervalsingen, staat in het huidige onderzoek juist Van Meegerens eigen oeuvre centraal. Deskundigen onderzoeken hoe hij zich ontwikkelde van zelfstandig kunstenaar tot meestervervalser.

Tijdens zijn leven exposeerde en verkocht Van Meegeren honderden werken onder zijn eigen naam. Volgens de betrokken onderzoekers sluit dit werk stilistisch minder aan bij moderne kunststromingen uit de twintigste eeuw dan vaak wordt aangenomen. Zijn schilderijen zouden eerder verwantschap vertonen met de schilderkunst uit de zeventiende en negentiende eeuw.

Een belangrijk aandachtspunt is daarbij Van Meegerens afkeer van moderne kunst. Onderzoekers vermoeden dat deze antimodernistische opvattingen een belangrijke rol hebben gespeeld bij zijn keuze om zich toe te leggen op het schilderen van werken in de stijl van oude meesters.

Invloed van leermeester

Ook de invloed van Van Meegerens leermeester Bartus Korteling (1853-1930) wordt nader onderzocht. De Deventer kunstenaar bracht zijn leerling de technieken van de oude meesters bij. Die kennis bleek later van groot belang voor Van Meegerens succesvolle vervalsingen.

Tijdens de expertmeeting werden onder meer historiserende schilderijen in zeventiende-eeuwse stijl onderzocht, waaronder Laatste Avondmaal, De apostel Paulus en Bloemstilleven. Volgens de onderzoekers kunnen deze werken aanwijzingen bevatten dat Van Meegeren al vroeg experimenteerde met technieken die hij later bij zijn vervalsingen zou toepassen.

Met behulp van kunsthistorisch en technisch onderzoek proberen de deskundigen bovendien beter te bepalen waar de grens ligt tussen het nadoen van oude stijlen, het reconstrueren van historische schilderijen en het bewust vervalsen van kunstwerken.

De bijeenkomst in Museum De Waag leverde volgens Deventer Verhaal diverse nieuwe onderzoeksvragen op. De komende periode worden de bevindingen verder uitgewerkt. Uiteindelijk moet dit leiden tot een rijker en genuanceerder beeld van Han van Meegeren. Het onderzoek is mede tot stand gekomen met steun van de Vereniging Rembrandt.