Hans van Mierlo – oprichter van D66 en Nederlands politicus

Hans van Mierlo (1931-2010) was een Nederlands politicus, journalist en medeoprichter van de partij Democraten 66 (D66). Hij gold als een van de belangrijkste pleitbezorgers van politieke vernieuwing in Nederland en was onder meer fractievoorzitter van D66, minister van Buitenlandse Zaken en vicepremier.

Hans van Mierlo werd in 1931 geboren in Breda. Na zijn gymnasiumtijd studeerde hij rechten in Nijmegen. Na zijn studie ging hij werken als journalist bij het Algemeen Handelsblad in Amsterdam, waar hij zich intensief met politieke en maatschappelijke vraagstukken bezighield.

Als vooraanstaand lid van een initiatiefcomité was hij nauw betrokken bij de oprichting van een nieuwe landelijke politieke partij: Democraten ’66 (D66). De initiatiefnemers wilden het Nederlandse politieke systeem vernieuwen en pleitten onder meer voor een ander kiesstelsel en meer directe invloed van de kiezer op de politiek. Onder leiding van Van Mierlo voerde de links-liberale partij een voor Nederlandse begrippen opvallende verkiezingscampagne. Met succes. De partij behaalde zeven zetels en profiteerde onder meer van het feit dat er, door ontkerkelijking en ontzuiling, in deze periode steeds meer zwevende kiezers waren.

Vernieuwing

De partij pleitte onder meer voor een directe democratie, vrouwenemancipatie en milieubescherming. De vernieuwende boodschap van D66 sloeg aan. Van Mierlo werd de eerste fractievoorzitter van de partij en pleitte in die hoedanigheid onder meer voor politieke samenwerking tussen D66, PvdA en PPR. Dit leidde in 1973 tot het kabinet-Den Uyl, waarin deze drie partijen, samen met KVP en ARP, een coalitie vormden.

Niet iedereen binnen D66 was echter blij dat Van Mierlo zo nauw samen wilde werken met de PvdA. Het feit dat de partij in 1972 een gezamenlijk verkiezingsprogramma had met PvdA en PPR waardeerden lang niet alle D66-ers. Er werd gevreesd dat D66 haar identiteit zou verliezen.

In 1973 trad Van Mierlo af als fractievoorzitter naar aanleiding van kritiek in eigen gelederen op deze samenwerkingskoers. De D66-oprichter bleef hierna tot 1977 wel onderdeel uitmaken van de door Jan Terlouw geleide fractie.

Terugkeer

In 1981 keerde Van Mierlo terug in de politiek. Dit als minister van Defensie in het tweede kabinet-Van Agt. In 1986 werd hij ook weer leider van D66. Onder zijn leiding behaalde de partij bij verkiezingen in 1989 en 1994 goede resultaten (12 & 24 zetels). Na deze laatste winst trad D66 toe tot het eerste ‘paarse kabinet’. Van Mierlo werd in dit kabinet minister van Buitenlandse Zaken en vicepremier.

In 1997 maakt Van Mierlo bekend niet beschikbaar te zijn als lijsttrekker voor de Kamerverkiezingen van 1998. Els Borst nam het stokje van hem over. Hoewel D66 ook deel uitmaakte van het tweede kabinet-Kok maakte Van Mierlo hier geen onderdeel van uit. De links-liberaal had laten weten alleen beschikbaar te zien voor de post van minister van Buitenlandse Zaken. Die ministerpost ging echter naar Jozias van Aartsen van de VVD.

‘Grote charme’

Van Mierlo overleed op 11 maart 2010 op 78-jarige leeftijd in Amsterdam. In een in memoriam schreef D66 dat de partij de ‘warmte en inspiratie’ van Van Mierlo zou missen. De partij typeerde hem daarbij als:

Hans was een warm mens en een uniek politicus. Met zijn intellectueel vermogen, retorische gaven en grote charme heeft hij velen geïnspireerd. Tot het laatst was hij betrokken bij zijn partij, Democraten 66, die wij in zijn geest zullen voortzetten.

Hans van Mierlo had sinds 1999 een relatie met schrijfster Connie Palmen. Het paar trouwde in november 2009, enkele maanden voor zijn overlijden.