Bij werkzaamheden voor een nieuwe waterleiding in de buurt van Amsweer, een gehucht in noordoost Groningen, zijn twee complete sets maalstenen gevonden uit de ijzertijd, ruwweg tussen circa 500 voor Christus en 50 na Christus. Volgens betrokken archeologen gaat het om een unieke ontdekking: complete maalstenen uit deze periode zijn nog niet eerder in Noord-Nederland aangetroffen.
De stenen kwamen aan het licht tijdens archeologisch onderzoek langs het tracé van een nieuwe waterleiding richting Delfzijl. De vondst bestaat uit vier maalstenen die samen onderdeel uitmaakten van twee volledige handmolens. De stenen lagen op korte afstand van elkaar in de bodem. Complete exemplaren zijn volgens de onderzoekers relatief zeldzaam; meestal worden alleen losse fragmenten teruggevonden.
Handmolens werden gebruikt om graan te malen. Het bovenste deel draaide met behulp van een houten greep over het onderste deel. Via een opening in het midden kon vervolgens het graan worden toegevoegd.
Handel met het Eifelgebied
Uit onderzoek blijkt dat de stenen zijn vervaardigd van vesiculaire basalt, een steensoort die onder meer voorkomt in het Duitse Eifelgebied. Dat wijst er volgens de onderzoekers op dat al in de ijzertijd handelscontacten over grotere afstanden bestonden.
Tussen de maalstenen zijn ook aardewerken potjes aangetroffen. Archeologen onderzoeken momenteel of mogelijk sprake is van een zogenoemd verlatingsoffer: een ritueel waarbij bewoners bij het verlaten van een nederzetting waardevolle gebruiksvoorwerpen achterlieten.
De maalstenen zijn inmiddels geconserveerd bij restauratieatelier Restaura in Heerlen. Het is de bedoeling de vondst op 11 juni voor het eerst aan het publiek te tonen tijdens het Nationale Water Symposium 2026 in Delfzijl. Daarna wordt bekeken of de maalstenen een plek kunnen krijgen in een museum in de regio. Mogelijk verkassen ze naar het MuzeeAquarium in Delfzijl.
Vroegmiddeleeuwse ijzerwinning op de Veluwe
De vroegste geschiedenis van ‘die natte uithoek van Europa’
Waar komen Nederlanders vandaan? Over de eerste bewoners van Nederland
Zaanse molens en het ambacht van de molenmaker
Met molentjes lopen – Oorsprong & betekenis
Meulefrans – Bijzondere symbolen van de molenaar