Jefferson Davis, de president die de Amerikaanse Burgeroorlog verloor

Jefferson Davis was de eerste en enige president van de Geconfedereerde Staten van Amerika tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861–1865). De Amerikaanse politicus speelde daarmee een centrale rol in het conflict tussen Noord en Zuid.

Jefferson Davis wordt op 3 juni 1808 geboren in Philadelphia in de staat Pennsylvania en is de jongste van tien kinderen. Hij volgt onder meer onderwijs aan de Transylvanian University en de West Point Academie, de militaire hogeschool van Amerika. Tot zijn studiegenoten behoren hier verschillende latere prominente legerleiders, onder wie Robert E. Lee en Joseph E. Johnston.

Rond 1835 treedt Jefferson Davis in het huwelijk met Sarah Knox Taylor, de dochter van kolonel Zachary Taylor, die later de twaalfde president van de Verenigde Staten zal worden. Het huwelijk, dat op 17 juni 1835 wordt voltrokken, vindt plaats zonder de instemming van haar vader. Het huwelijk duurt echter kort. Zowel Sarah als Jefferson Davis krijgen malaria; Sarah overlijdt drie maanden na de huwelijksvoltrekking. Davis herstelt en verhuist vervolgens naar Warren County in Mississippi, waar hij zich gedurende acht jaar toelegt op zelfstudie, onder meer in geschiedenis en politieke wetenschappen.

In 1844 boekt Davis voor het eerst politiek succes voor de Democratische partij. Hij voert campagne voor het presidentschap van president James Knox Polk en wordt gekozen als volksvertegenwoordiger in het United States House of Representatives (Huis van Afgevaardigden). Een jaar later trouwt Davis voor de tweede keer. Dit keer met Varina Howell, de kleindochter van de latere gouverneur van New Jersey Richard Howell.

Tijdens de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog (1846-1848) is Jefferson Davis betrokken bij de belegering van Monterrey, een stad in het noordoosten van het huidige Mexico. Daarnaast vecht hij ook mee in de Battle of Buena Vista, een belangrijke slag in de oorlog tegen de Mexicanen. Tijdens deze gevechten wordt Davis geraakt in zijn voet. De manier waarop Davis zich tijdens deze veldslagen onderscheidde, brengt Zachary Taylor, de vader van zijn eerste vrouw, ertoe zijn oordeel te herzien. Volgens overlevering merkt hij op:

Mijn dochter, heer, was beter in staat mannen te beoordelen dan ik.

Davis wordt vanwege zijn inzet in de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog benoemd tot eerste generaal. Hij weigert de benoeming echter, omdat hij vindt dat militaire promotie niet federaal moet worden geregeld, maar door de Amerikaanse staten gesteund moet worden. Na de oorlog wordt Davis senator. Deze functie legt hij neer als de functie van gouverneur in de staat Mississippi vrijkomt. Hij strijd mee om deze positie maar wordt verslagen door Henry Foote. Davis staat hierna enige tijd politiek buitenspel maar wordt wat later wel minister van Financiën (1853-1857) onder president Franklin Pierce. In 1857 wordt Jefferson Davis herkozen als senator van Mississippi.

Geconfedereerde Staten van Amerika

Op 21 januari 1861 neemt Jefferson Davis ontslag als senator, nadat zijn staat Mississippi de afscheiding van de Verenigde Staten heeft uitgeroepen. Deze afscheiding kwam voort uit de vrees dat de federale regering de slavernij zou inperken, terwijl slavernij in veel zuidelijke staten als een grondwettelijk recht werd beschouwd. In de dagen en weken daarna scheidden ook andere zuidelijke staten zich af van de Unie, waaronder Florida, Alabama, Georgia, Louisiana en Texas. Deze ontwikkelingen luiden uiteindelijk het begin van de Amerikaanse Burgeroorlog (1861–1865) in.

De interne oorlog draait voor een groot deel om de vraag in hoeverre slavernij deel moet uitmaken van het Amerikaanse leven en om de mate van autonomie van de afzonderlijke staten. Jefferson Davis verdedigt daarbij het standpunt dat staten op grond van de grondwet het recht hebben hun eigen koers te bepalen, inclusief het behoud van slavernij.

Op 18 februari 1861 wordt hij benoemd tot president van de Geconfedereerde Staten van Amerika, een statenbond van elf staten die zich losgemaakt hebben van de Verenigde Staten. Davis heeft deze rol niet actief nagestreefd en wordt naar eigen zeggen enigszins verrast door zijn benoeming. Als president vestigt hij zich in de hoofdstad van de Geconfedereerde Staten: Richmond, Virginia.

Amerikaanse Burgeroorlog

De president van de ‘afvallige staten’ stuurt aanvankelijk aan op het bijleggen van de geschillen en stuurt een vredesdelegatie naar Washington. Deze wordt echter niet ontvangen door zittend president Abraham Lincoln. Als Lincoln kort hierna besluit het door de Unie bezette Fort Sumter in South Carolina te bevoorraden, wordt dit door Davis opgevat als een vijandige daad en geeft hij opdracht het fort te beschieten. Deze beschieting, op 12 en 13 april 1861, markeert het begin van de Amerikaanse Burgeroorlog.

Honderdduizenden mensen verliezen in dit conflict het leven. Jefferson Davis is daarbij niet alleen president, maar ook opperbevelhebber van de Zuidelijke strijdkrachten. Zijn militaire optreden wordt door historici wisselend beoordeeld; critici stellen dat zijn focus te veel gericht was op de verdediging van Richmond en dat dat ten koste ging van andere strategische fronten, zoals het westen van de Geconfedereerde Staten.

Tijdens het conflict staat de president voor de mogelijke opgave een nieuwe staat op te bouwen, terwijl de oorlog met het noorden al in volle gang is. Paradoxaal genoeg moet hij hierbij een sterker centraal gezag afdwingen. Zo voert Davis onder meer de dienstplicht in en vordert hij goederen. Dit komt de president geregeld op felle kritiek te staan van gouverneurs van de zuidelijke staten, die stellen dat Davis zich precies zo begint te gedragen als de federale regering in Washington, waarvan zij zich juist hebben losgemaakt…

Historici plaatsen soms vraagtekens bij de mate waarin Davis’ gedegen militaire achtergrond een voordeel was. Mede door die achtergrond zou de president zich, anders dan Abraham Lincoln in het noorden, intensief hebben bemoeid met strategische details die formeel onder de verantwoordelijkheid van zijn generaals vielen. Dit leidde, onder meer in de verhouding met legerleiders als Robert E. Lee, soms tot spanningen binnen de zuidelijke commandostructuur.

Gevangenisstraf

De oorlog wordt uiteindelijk door het noorden (de Unie) gewonnen. Na de nederlaag van de Geconfedereerde Staten wordt Jefferson Davis gevangengenomen, verliest hij zijn burgerrechten en zit hij bijna twee jaar gevangen. Hij wordt aangeklaagd wegens hoogverraad, maar nooit berecht. Na zijn vrijlating gaat Davis aan de slag als directeur van een verzekeringsmaatschappij. In 1870 wordt hij opnieuw tot senator gekozen, maar vanwege het verlies van zijn burgerrechten kan hij dat ambt niet vervullen.

In oktober 1889 publiceert Davis zijn werk A Short History of the Confederate States of America. Twee maanden later overlijdt hij op 82-jarige leeftijd. Jefferson Davis wordt begraven op de Hollywood begraafplaats in Richmond.

Het Amerikaans Congres besluit Jefferson Davis in 1978 postuum zijn burgerrechten terug te geven.