Grote tentoonstelling over keramiekpionier Josiah Wedgwood

Voor kenners en liefhebbers van keramiek is Wedgwood een iconische naam. De oprichter van het bedrijf, Josiah Wedgwood (1730-1795), geldt als een van de invloedrijkste vernieuwers uit de Europese keramiekgeschiedenis. Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden werkt momenteel aan een grote tentoonstelling over de Engelse ondernemer en zijn beroemde fabriek.

Volgens het museum wordt dit de eerste omvangrijke Nederlandse tentoonstelling over Wedgwood in ruim veertig jaar. De tentoonstelling belicht Wedgwood niet alleen als de grondlegger van een wereldwijd keramiekmerk, maar ook als uitvinder, marketeer, verlichtingsdenker en overtuigd tegenstander van de slavernij.

Vanuit de pottenbakkersregio Staffordshire bouwde Josiah Wedgwood in de tweede helft van de achttiende eeuw een internationaal keramiekbedrijf op. Hij experimenteerde systematisch met grondstoffen, glazuren, baktemperaturen en productiemethoden.

Een belangrijk product van de ondernemer was het crèmekleurige aardewerk dat dankzij de belangstelling van koningin Charlotte bekend kwam te staan als Queen’s ware. Het serviesgoed was duurzaam, relatief betaalbaar en geschikt voor productie op grotere schaal. Daardoor kwam het binnen het bereik van de groeiende Europese middenklasse.

Met zijn ontwerpen sloot Wedgwood ook aan bij de achttiende-eeuwse belangstelling voor de klassieke oudheid. Met black basalt imiteerde hij onder meer antieke vazen en sculpturen. Het vanaf 1775 geproduceerde jasperware, vaak voorzien van witte reliëfs tegen een blauwe of anders gekleurde achtergrond, werd een van de herkenbaarste producten van het bedrijf.

Abolitionist

De tentoonstelling wil Wedgwood in de bredere context van de achttiende eeuw plaatsen. “Een tijd waarin wetenschap, industrie en maatschappelijke ideeën in hoog tempo veranderden”, aldus het museum. Als lid van de Society for the Abolition of the Slave Trade zette Wedgwood zich actief in voor de afschaffing van de trans-Atlantische slavenhandel.

Vanaf 1787 verspreidde hij op eigen kosten bijvoorbeeld het beroemde keramische medaillon met de tekst Am I Not a Man and a Brother?. Dit beeld groeide uit tot een van de bekendste symbolen van de internationale abolitionistische beweging. Een exemplaar van dit medaillon behoort tot de collectie van Keramiekmuseum Princessehof.

Wedgwood verkeerde in kringen van wetenschappers, uitvinders en hervormingsgezinde denkers. Zelf ontwikkelde hij onder meer een methode om hoge oventemperaturen te meten. Zijn wetenschappelijke werk leverde hem in 1783 het lidmaatschap van de prestigieuze Royal Society op. Via zijn dochter Susannah was hij de grootvader van de bekende natuuronderzoeker Charles Darwin.

Wedgwood en Nederland

Nederland vormde al vroeg een belangrijke afzetmarkt. Vanaf 1763 werden producten van Wedgwood naar de Republiek geëxporteerd. Nederlandse handelaren en opdrachtgevers oefenden volgens het Princessehof bovendien invloed uit op het assortiment van de fabriek.

Zo leidde een Amsterdams verzoek in 1775 tot de vervaardiging van monumentale portretbustes van Nederlandse staatslieden in black basalt. Het museum verwierf in 2025, met steun van de Ottema-Kingma Stichting, een zeldzame portretbuste van regent Cornelis de Witt. De buste illustreert in de tentoonstelling de historische banden tussen Nederland en de Wedgwood-fabriek.

Oproep aan verzamelaars

Hoewel in de achttiende eeuw grote hoeveelheden Wedgwood naar Nederland werden uitgevoerd, zijn sommige soorten objecten nauwelijks aanwezig in Nederlandse openbare collecties. Het Princessehof roept particuliere verzamelaars daarom op om onbekende stukken onder de aandacht van het museum te brengen.

Het museum zoekt vooral grotere decoratieve voorwerpen, uitgebreide serviezen en verzamelingen achttiende-eeuwse medaillons. Mogelijk bevinden zich in particuliere collecties nog voorwerpen die in de achttiende eeuw rechtstreeks uit Engeland werden ingevoerd.

De tentoonstelling is van oktober 2027 tot augustus 2028 te zien in Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden.

Bronnen