Het Drents Archief heeft tien bijzondere historische kaarten van Kamp Papenvoort in ontvangst genomen. De kaarten, die per toeval werden aangetroffen tijdens opruimwerkzaamheden bij Waterbedrijf Groningen, geven een beeld van de ruimtelijke inrichting van het voormalige dienstweigeraarskamp.
Kamp Papenvoort, gelegen bij Rolde in Drenthe, werd eind jaren dertig opgericht als het eerste Nederlandse werkkamp voor erkende dienstweigeraars. In deze periode kregen dienstplichtige mannen die op gewetensgronden weigerden het leger in te gaan onderdak in het kamp. Ze werden ingezet voor onder meer bosaanplant in de omgeving.
Deze functie van het kamp was echter van korte duur. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werden de dienstweigeraars vervangen door jeugdige werklozen. Zij verbleven er enkele weken en kregen op ‘pedagogisch verantwoorde’ wijze werkverschaffing. De kaarten die het Drents Archief heeft ontvangen, dateren uit deze periodes.
Na-oorlogse periode
Na de oorlog kreeg het terrein een andere bestemming. Kamp Papenvoort werd in eerste instantie ingericht als interneringskamp voor vrouwen en kinderen van mannen die bij het Duitse NSKK (Nationalsozialistische Kraftfahrkorps) hadden gediend, onder meer in het nabijgelegen Gasselte. In 1948 kreeg het kamp opnieuw een civiele functie en werd het omgevormd tot een internaat voor de jeugdzorg. Deze functie hield het terrein decennialang, laatstelijk onder verantwoordelijkheid van de organisatie Yorneo. Tegenwoordig is op het terrein opvang ingericht voor Oekraïense vluchtelingen.
De overgedragen kaarten tonen onder meer de ligging van een moestuin, kokswoning en een voetbalveld. Volgens Mirjam Hebels van Waterbedrijf Groningen was haar organisatie destijds de enige in de regio met kennis van waterafvoer, wat verklaart waarom de instelling destijds de technische kaarten vervaardigde.
Voor het Drents Archief vormen de kaarten een welkome aanvulling. Tot voor kort bezat de archiefinstelling nauwelijks archiefmateriaal over Kamp Papenvoort. Dankzij deze tekeningen kan nu veel beter worden vastgesteld hoe het terrein eruitzag en welke voorzieningen er aanwezig waren.
Te weinig compassie – De Heidemaatschappij en de Tweede Wereldoorlog
Dienstweigeraars in Veenhuizen
Het NSKK, van motorclub tot militaire organisatie
Nieuwe feiten over Anne Frank?
‘Moeder Braun’, Rie Mastenbroek en de Spelen van Hitler