Kniepstuvers - Groningers en hun zuinigheid

Het woord ‘kniepstuver’ werd in 2023 verkozen tot het Schierste Grunneger Woord. Kortom: het mooiste Groningse woord van het jaar. Kniepstuver is een Gronings woord voor gierigaard.

Doorkijkje in de Groningse plaats Appingedam (CC BY-SA 3.0 – Microtoerisme – wiki)

Van oudsher staan Groningers (net als Zeeuwen: ons bin zuunig) bekend om hun zuinigheid. Soms wordt dat wat negatief uitgelegd. Groningers zouden dan niet alleen zuinig zijn, maar ook gierig. In de provincie zouden kortom veel kniepstuvers te vinden zijn: mensen die een ander weinig gunnen en op allerlei vlakken niet erg gul of hartelijk zijn. Dat die zuinigheid niet alleen van toepassing hoeft te zijn op financiële zaken, maakte de Groninger hoogleraar psychologie Hans van der Sande enkele jaren geleden duidelijk. In een interview met de Groningse stadszender OOG verklaarde hij dat inwoners van de provincie ook niet erg scheutig zijn met complimentjes:

Complimentjes worden wel gegeven, maar niet zo gauw. Dan zeggen ze bijvoorbeeld ‘kon minder’, en dat is dan het grootste compliment.

Groningers houden volgens de hoogleraar wel van complimentjes, maar mensen moeten niet overdrijven. Eerder was in de krant ook al te lezen dat de gemiddelde Groninger rond kerst en sinterklaas relatief weinig geld uitgeeft aan cadeau’s.

Geuzennaam

Dat veel Groningers het helemaal niet zo erg vinden om als zuinig te boek te staan, blijkt wel uit het feit dat het woord kniepstuver onlangs met grote meerderheid van stemmen werd verkozen tot mooiste provinciale woord van het jaar. Het woord liet onder meer de dieverdoatstie (tijdverdrijf) en hemmeln (douchen) achter zich.

De provincie Groningen kent sinds enkele jaren overigens ook een Partij van de Zuinigheid, die als belangrijkste doel heeft om verspilling van natuur, grondstoffen, talent en geld tegen te gaan. En hoewel Groningers vaak wat schamper zijn weggezet als een zuinig volkje, is er in de praktijk natuurlijk niet per se iets mis met wat zuinigheid. Wie zuinig is, bespaart immers geld én doet mogelijk ook iets goeds voor het klimaat.

Schierste Grunneger Woorden:

2025: Diezeg (lichte mist)
2024: Sikkom (bijna)
2023: Kniepstuver (gierigaard)
2022: Schuddeldouk (aanrechtdoekje)
2021: Kopstubber (ronde harige borstel)
2020: Tudebekje (schatje)
2019: Tiepelzinnig (wispelturig / nerveus)
2018: Plof (brommer)
2017: Sjomp (sukkel)
2016: Eelsk (overdreven, aanstellerig)
2015: Mishottjen (mislukken)
2014: Vergrèld (boos, begerig)

De Groningers zijn overigens helemaal niet zuinig waar het gaat om het bedenken van streekeigen woorden. Hierbij nog een klein, geheel willekeurig, overzichtje: pluumklappen (badminton), plofpuut (airbag), mous (boerenkool), spaigelploatje (cd), droadpost (email), vetpanne (frituurpan), buukörgel (accordeon), aaiberd (ooievaar), snoetjeknovveln (zoenen, vrijen), aaierbal (eierbal), poedie (meisje), grashipper (sprinkhaan), bragel (modder), lutje laiverd (kleine lieverd), sladder (motregen).

Kniephuizen

Tot slot: vroeger was in Groningen geregeld de uitdrukking ‘hij is van kniephuizen’ te horen. Daarmee wilde men dan aangeven dat een bepaald persoon gierig was. De uitdrukking verwijst naar het dorpje Kniephuizen, waarschijnlijk een fictief gehucht maar er is ook wel gesuggereerd dat het hier gaat om het in Oost-Friesland (Duitsland) gelegen dorpje Kniphausen. Kortnelis ter Laan vermeldt in zijn bekende spreekwoordenboek dat de…

…heer van Kniephuizen (Von Inn-und Knyphausen) trouwde met de rijke erfdochter Anna van Ewsum op Nienoord bij Midwolde in ’t Westerkwartier. Na zijn dood trouwde zij met zijn neef. Beide Kniephuizens zijn in marmer vereeuwigd door Rombout Verhulst in de graftombe in de Midwolderkerk.

Verder lezen:

De Groninger ziekte van 1826: dodelijke koorts in het noorden

Geschiedenis van de Martinitoren in Groningen

Volkslied van Groningen – Grönnens Laid

Bronnen

-https://www.rtvnoord.nl/nieuws/1008374/kniepstuver-is-het-schierste-grunneger-woord-van-2023
-https://www.rtvnoord.nl/nieuws/191920/plof-is-t-schierste-grunneger-woord-van-2018
-https://www.oogtv.nl/2011/03/groningers-zuinig-met-complimenten/
-https://www.woordjesleren.nl/questions.php?chapter=312186
-https://www.dbnl.org/tekst/_taa014200101_01/_taa014200101_01_0122.php/_taa014200101_01_0121.phpeen heer van Kniephuizen (Von Inn-und Knyphausen) trouwde met de rijke erfdochter Anna van Ewsum op Nien-oord bij Midwolde in ’t Westerkwar-tier. Na zijn dood trouwde zij met zijn neef. Beide Kniephuizens zijn in mar-mer vereeuwigd door Rombout Ver-hulst in de graftombe in de Midwolder kerk.
-https://www.rtvnoord.nl/nieuws/96280/groningers-zuinig-met-cadeaus
-https://taaldacht.nl/bijzondere-groningse-woorden/
-https://jeugdjournaal.nl/artikel/2294594-wat-zijn-een-kopstubber-en-een-aaiberd.html

Redactie

Historiek is een onafhankelijk online geschiedenismagazine voor een breed publiek. We willen geschiedenis en actualiteit met elkaar verbinden en geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken.