Week van de koloniale geschiedenis
Dark
Light

Over de schreef gaan – Herkomst van de uitdrukking

1 minuut leestijd
Over de schreef gaan - Mes (cc0 - Pixabay - HOerwin56)
Over de schreef gaan - Mes (cc0 - Pixabay - HOerwin56)

De uitdrukking ‘over de schreef gaan’ is al eeuwenoud. Het betekent dat iets de maat te buiten gaat. Het loopt de spuigaten uit. Waar komt deze uitdrukking vandaan?

Een schreef was de term die in het West-Vlaamse dialect een ‘grens’ betekende. Wie over de schreef ging, passeerde dus een scheidslijn. In het Nederlands is schreefje een synoniem voor streepje, dus: de visuele uitbeelding van een grens. Wie ‘over de schreef’ gaat, overschrijdt dus een bepaalde grens.

Garamond, een lettertype met 'schreef'
Garamond, een lettertype met ‘schreef’
Er zijn ook andere verklaringen die de ronde doen. Zo zou een schreef een meetlat zijn, die in de middeleeuwen in steden gebruikt werd. Als poorters (de burgers van een stad) bezoek meenamen, moesten die bij het binnengaan van de stadspoort hun messen laten zien. Deze werden gemeten met de schreef. Als het mes ‘over de schreef’ ging, moesten de bezoekers hun mes inleveren en kregen ze het pas weer terug als ze de stad verlieten. In sommige gevallen kregen ze een boete. Het geld dat deze boetes opleverden, werd gebruikt voor stadsbouw. Op deze manier droegen de mensen dus ‘een steentje bij’ aan de stad.

Verder kennen we ‘de schreef’ vandaag nog als het speciale lettertype waarbij er aan de randen van letters ‘pootjes’ uitsteken. Deze uitstulpen worden door veel webmasters als onrustig ervaren, vooral bij kleine letters. Om deze reden worden voor internetteksten vaak schreefloze letters gebruikt. Een grote krant als de New York Times moet daar echter niets van hebben en gebruikt nog altijd een letter met schreef.

Zie ook: Lijst van historische uitdrukkingen
Boekenrubriek: Taalgeschiedenis

Bronnen

– https://nl.wikipedia.org/wiki/Schreve
– http://www.telegraaf.nl/reiskrant/stedentrip/22478990/__Amersfoort__kei_van_een_stad__.html
– https://nl.wikipedia.org/wiki/Schreef

Enne Koops (1978-2023) was historicus en docent geschiedenis en maatschappijleer aan het Rietschans College in Ermelo. Zijn interesse ging uit naar onderwerpen als religie- en cultuurgeschiedenis, oorlogen, migratie, en de geschiedenis van Noord-Amerika, Nederland en Duitsland. Publiceerde vele artikelen op Historiek. Zie ook: In memoriam

Lezers maken Historiek mede mogelijk. Ons steunen kan op verschillende manieren. Lees hier meer.

Gratis nieuwsbrief

Meld u aan voor onze wekelijkse nieuwsbrief

48.314 actieve abonnees

"Ruim 48.000 geschiedenisliefhebbers ontvangen wekelijks onze gratis nieuwsbrief."

Meld u ook aan

Volg ons: