P.T. Barnum: de man achter The Greatest Show on Earth

The Greatest Show on Earth

In 1835 zette Phineas Taylor Barnum zijn eerste stappen in de entertainmentindustrie. De 25-jarige had net zijn kruidenierswinkel verkocht en investeerde zijn laatste dollars in iets wat zijn leven voorgoed zou veranderen: een oude, blinde slavin die luisterde naar de naam Joice Heth. Hij zette een rondreizende show met haar op waarin hij haar presenteerde als de 161-jaar oude voormalige verzorgster van George Washington. Het publiek smulde ervan; mensen kwamen in grote aantallen kijken en luisteren naar de vrouw die gezorgd had voor de eerste president van de Verenigde Staten.

Het was een spectaculair verhaal, maar uiteraard volledig verzonnen. Een autopsie na Heths dood in 1836 onthulde dat ze hooguit tachtig jaar oud was. Maar dat deed er niet toe, Barnum had al vroeg door wat het Amerikaanse publiek wilde: verwondering, spektakel en een vleugje mysterie. Barnum was een pionier in de wereld van het amusement. Maar wie was Phineas Taylor Barnum, en hoe werd hij de man achter The Greatest Show on Earth?

P.T. Barnum werd op 5 juli 1810 geboren in Bethel, Connecticut. Zijn vader, Philo Barnum, was een winkelier en boer, en het gezin leefde een bescheiden bestaan. Desondanks toonde de jonge Phineas al vroeg een talent voor ondernemerschap. Hij verkocht loten, organiseerde loterijen en baatte een kleine kruidenierswinkel uit. In 1831 richtte hij The Herald of Freedom op, een wekelijkse krant. Zijn kritische artikelen over de lokale kerkelijke leiders leidden echter tot een veroordeling wegens smaad, wat resulteerde in een gevangenisstraf van twee maanden. In 1834 verhuisde Barnum naar New York City, waar hij in 1835 zijn carrière in de entertainmentindustrie begon met de rondreizende show met Joice Heth.

Een labyrint van wonderen

In 1841 nam zijn carrière echt een beslissende wending toen hij het American Museum op de hoek van Broadway en Ann Street in Lower Manhattan kocht en het omdoopte tot Barnum’s American Museum. Het vijf etages tellende gebouw werd een sensatie. Het museum was een labyrint van wonderen, waar bezoekers urenlang konden dwalen tussen opgezette dieren, wassen beelden, ‘wetenschappelijke’ instrumenten en levende acts. Barnum introduceerde ook de eerste vormen van massamarketing. Met posters, pamfletten en slimme krantenartikelen bouwde hij een beeld op van zijn museum als de ultieme bestemming voor gezinnen en iedereen die iets nieuws wilde ontdekken.

Een van zijn beroemdste attracties in het museum was General Tom Thumb, een dwerg die hij onder zijn hoede nam en omtoverde tot een internationale sensatie (aan hem hebben wij indirect onze tompoes te danken, red.). Tom Thumb, wiens echte naam Charles Sherwood Stratton was, was slechts 64 centimeter lang toen Barnum hem op vierjarige leeftijd ontdekte. Barnum leerde hem zingen, dansen en imiteren, en presenteerde hem als een volwassen man in miniatuur. Hij toerde met Tom Thumb door Amerika en Europa, waar ze zelfs optraden voor de Britse koningin Victoria. De kleine generaal werd een beroemdheid en vestigde definitief Barnums reputatie als showman.

Reizend circus

Het museum zou vierentwintig jaar lang een populaire attractie in New York blijven, tot het op 13 juli 1865 volledig afbrandde. Barnum liet zich door deze tegenslag niet uit het lood slaan en heropende op 6 september 1865 een nieuw museum op een andere locatie in New York City. Toen dat twee jaar later ook afbrandde, besloot hij een nieuwe richting in te slaan. De tijd was rijp voor iets groters: een heus reizend circus. In 1871 sloot hij zich aan bij William Cameron Coup en Dan Castello om P.T. Barnum’s Grand Traveling Museum, Menagerie, Caravan & Hippodrome op te richten. Het circus zou later bekend worden onder de naam die geschiedenis zou schrijven: The Greatest Show on Earth.

Barnum creëerde een show die alles overtrof wat Amerika ooit had gezien. Hij combineerde traditionele circusacts met zijn eigen unieke mix van spektakel en sensatie. Koorddansers deelden de piste met getemde wilde dieren, acrobaten vlogen door de lucht terwijl ‘exotische’ mensen uit verre landen hun kunsten vertoonden. Het was een overweldigende aanval op de zintuigen, precies zoals Barnum het wilde.

Ook logistiek was Barnums circus minstens zo indrukwekkend als de show zelf. Speciale circustreinen, soms wel meer dan 1,5 kilometer lang, vervoerden honderden artiesten, dieren, tenten en materieel van stad naar stad. Het opzetten van het circus was een spektakel op zich. In de vroege ochtenduren kwamen de treinen aan en binnen enkele uren verrees er een complete stad. De parade die volgde was Barnums meesterzet: door zijn artiesten en dieren door de straten te laten trekken, creëerde hij een voorproefje dat niemand kon weerstaan.

In 1881 bereikte Barnum een nieuwe mijlpaal toen hij fuseerde met zijn grootste concurrenten, James A. Bailey en James L. Hutchinson. Hun gezamenlijke onderneming, Barnum & Bailey’s Greatest Show on Earth, werd een fenomeen dat zijn weerga niet kende. De show werd nog groter, nog spectaculairder. In 1882 kocht Barnum de Afrikaanse olifant Jumbo van de London Zoo. De aanschaf was een meesterzet en Jumbo werd al snel de sterattractie van het circus. De olifant werd zo beroemd dat zijn naam ook vandaag nog synoniem staat om iets van uitzonderlijke grootte aan te duiden.

Wereldleider in entertainment

The Greatest Show on Earth reisde ook naar Europa, waar Barnum en zijn team hun spectaculaire attracties naar grootsteden zoals Londen, Parijs en Berlijn brachten. Hier werd de grandeur van het circus een symbool van Amerikaanse innovatie en creativiteit. Voor veel Europeanen was het circus de eerste kennismaking met het soort extravagantie dat de VS tot de wereldleider in entertainment zou maken.

Barnum bleef tot op hoge leeftijd betrokken bij het circus, hoewel hij de dagelijkse leiding uiteindelijk aan Bailey overliet. Hij overleed op 7 april 1891, maar zijn naam bleef verbonden aan het circus, dat onder leiding van Bailey en later de Ringling Brothers uitgroeide tot een van de grootste entertainmentimperia ter wereld.