In de serie 13 in de Oorlog, gepresenteerd door Lisa Wade, staan de ervaringen van jongeren tijdens de Tweede Wereldoorlog centraal. Elke aflevering behandelt een ander thema, van bezetting en verzet tot onderduiken, deportatie en bevrijding. Op deze pagina vind je een overzicht van alle afleveringen, met korte beschrijvingen per deel.
De serie heeft in totaal dertien afleveringen. Steeds staat een ander thema van de oorlog centraal. Naast originele archiefbeelden bevat iedere aflevering nagespeelde verhalen van kinderen die tijdens de oorlog dertien jaar oude waren. De afleveringen van 13 in de Oorlog zijn hieronder allemaal terug te kijken.
1: Een stad in brand
In mei 1940 valt Duitsland Nederland binnen. Nederlandse militairen proberen de opmars te stoppen, onder meer bij de Grebbeberg. De vader van de Rotterdamse jongen Dirk (8) vecht daar mee. In deze eerste aflevering bezoekt presentator Lisa Wade de loopgraven, waar Nederlandse soldaten destijds een ongelijke strijd leverden tegen de Duitse invallers.
2: Bezetting
Na de capitulatie krijgt Nederland te maken met een Duitse bezetting. Toch gaat het dagelijkse leven door. In deze aflevering zien we hoe de 13-jarige Hans uit Amsterdam Duitse woordjes moet leren voor school, tot ergernis van zijn vader – die de bezetter niet kan vergeven wat er in Rotterdam is gebeurd. Wanneer ook nog een Duitse soldaat bij het gezin wordt ingekwartierd, lopen de spanningen hoog op.
3: NSB
Lisa Wade bezoekt in Lunteren de ‘Muur van Mussert’, waar tijdens de oorlog jaarlijks massale bijeenkomsten van de NSB plaatsvonden. De 12-jarige Corry uit Hilversum groeit op in een NSB-gezin. Haar vader verwelkomt de komst van de Duitsers, maar veel Nederlanders zien NSB’ers als verraders. Corry wordt op school buitengesloten en mag niet meer met andere kinderen spelen. Naarmate de bevrijding dichterbij komt, groeit de angst onder NSB’ers voor vergelding.
4: Engeland
In deze aflevering reist Lisa Wade naar Londen, op zoek naar plekken die belangrijk waren voor de Nederlanders die tijdens de oorlog naar Engeland wisten te ontsnappen. De focus ligt op de zogeheten Engelandvaarders – jonge waaghalzen die het bezette Nederland ontvluchtten om zich bij de geallieerden aan te sluiten. De 16-jarige Pieter wil niet langer toekijken en besluit de gevaarlijke oversteek te wagen. Een riskante onderneming, waarbij velen het leven laten. Zal Pieter Engeland bereiken?
5: Verraad en verzet
In deze aflevering staat het Nederlandse verzet centraal. De 15-jarige Els werkt als koerierster en verspreidt in het geheim illegale krantjes en posters – een gevaarlijke taak, want ontdekking door de bezetter kan ernstige gevolgen hebben. Lisa Wade bezoekt de voormalige dodencel in de gevangenis van Scheveningen, waar talloze verzetsmensen hun laatste nacht doorbrachten. We volgen Els: weet zij uit handen van de Duitsers te blijven?
6: Joden
De 12-jarige Kaat uit Amsterdam krijgt steeds meer te maken met anti-Joodse maatregelen. Ze mag niet meer naar het zwembad of de bioscoop, moet een gele ster dragen en krijgt een gestempeld persoonsbewijs met een grote J. Dan ontvangt het gezin ook nog een oproep voor een werkkamp in het oosten. Wie zich niet meldt, loopt het risico met geweld uit huis te worden gehaald. Lisa Wade bezoekt het Anne Frank Huis, waar acht Joodse onderduikers zich tijdens de oorlog twee jaar lang verborgen hielden.
7: Gewapend verzet
Tijdens de oorlog duiken veel Nederlandse mannen onder om te voorkomen dat ze moeten werken in de Duitse oorlogsindustrie. Het verzet helpt hen met valse papieren: persoonsbewijzen, bonkaarten en vergunningen worden op ingenieuze wijze nagemaakt. Lisa Wade laat zien hoe dit in zijn werk ging. Soms worden ook distributiekantoren overvallen om aan echte voedselbonnen te komen. De wapens voor zulke acties worden vaak per parachute afgeworpen door Engelse vliegtuigen – maar niet altijd zonder risico. Verraad ligt op de loer, en verzetsmensen worden geregeld gearresteerd.
8: Vernietiging
De 13-jarige Roos uit Amsterdam wordt samen met haar ouders opgepakt en afgevoerd naar kamp Westerbork. Daar wachten ze, zoals zoveel Joodse gezinnen, op transport naar het oosten – bestemming onbekend, maar beladen met angst. In deze aflevering reist Lisa Wade naar Auschwitz-Birkenau, het grootste vernietigingskamp in nazi-bezet Polen. Hier werden de meeste gedeporteerden direct na aankomst omgebracht. Tijdens haar bezoek stuit Lisa op een aangrijpend spoor uit het verleden: een meisjesring, gevonden op het terrein van het kamp.
9: Arnhem
In deze aflevering staat de Slag om Arnhem centraal. De 10-jarige Joost uit Arnhem volgt samen met zijn opa vol spanning de opmars van de geallieerden. Wanneer duizenden parachutisten in de omgeving landen, hopen ze dat de bevrijding nabij is. Maar de hoop slaat om in teleurstelling: de Slag om Arnhem mislukt en de bevrijding van Noord-Nederland laat nog maanden op zich wachten. Lisa Wade laat zien wat de gevolgen zijn van deze strategische mislukking.
10: Hongerwinter
Tijdens de Hongerwinter van 1944 kampen grote delen van Nederland met ernstige voedseltekorten. Duizenden mensen, onder wie veel kinderen, trekken dagelijks het land in om eten te zoeken – lopend, op gammele fietsen of met kapotte kinderwagens. De 12-jarige Marie uit Den Haag gaat samen met haar broertje op hongertocht, in de hoop iets eetbaars te kunnen ruilen voor wat spullen van thuis. Maar zelfs als dat lukt, moeten ze hun buit nog veilig zien mee te nemen langs controles en dreiging onderweg.
11: Indië
In deze aflevering staat Nederlands-Indië centraal, dat meer dan drie eeuwen een kolonie van Nederland was. De 12-jarige Christiaan woont in Batavia, waar zijn vader als resident werkt. Net als veel andere kolonisten voelen zij zich nauw verbonden met het moederland. Wanneer Nederland door Duitsland wordt aangevallen, zamelen ze vrijwillig geld en kostbaarheden in voor de oorlogsinspanning. Maar dan valt Japan Nederlands-Indië binnen. Christiaan en zijn vader worden opgesloten in een mannenkamp, waar ze onder zware omstandigheden moeten zien te overleven.
12: Bevrijding
In de laatste aflevering staat de bevrijding van Nederland centraal. Lisa Wade bezoekt Hotel De Wereld in Wageningen, waar in mei 1945 de onderhandelingen plaatsvonden over de Duitse capitulatie. Aan de historische tafel waar de vrede werd besproken, blikt ze terug op dit moment van hoop en euforie. In heel het land wordt feestgevierd: geallieerde soldaten worden onthaald, kinderen rijden mee op tanks en delen in het uitgedeelde snoep en chocolade. Maar niet iedereen viert feest. De 16-jarige Duitse soldaat Jürgen, die overtuigd was van zijn Führer, kijkt met verwarring en onbegrip naar de nederlaag.
13: Na de oorlog
De oorlog is voorbij, maar voor velen begint de ellende pas echt. De 13-jarige David uit Den Haag keert terug uit Auschwitz, als enige van zijn familie. In plaats van een warm welkom wacht hem een kil en onverschillig Nederland, dat in puin ligt en vooral vooruit wil kijken. Terwijl overlevenden hun plek proberen te hervinden, moet het land worden hersteld. Onontplofte bommen en landmijnen vormen nog altijd een groot gevaar. Lisa Wade laat zien hoe moeizaam en risicovol de wederopbouw begint.
Nederland in de Tweede Wereldoorlog – De bezetting
