Engelse katholieken probeerden in 1605 het parlement op te blazen

Op 5 november 1605 probeert een groep Engelse katholieken het parlement in Londen op te blazen. De katholieken zijn niet blij met de Engelse koning Jacobus I en een groot deel van de aristocratie. Ze voelen zich achtergesteld en besluiten in actie te komen. De gebeurtenis komt bekend te staan als het Buskruitverraad oftewel het Gunpowder Plot.

De onvrede van de katholieken had onder meer te maken met het feit dat hun invloed steeds verder afnam. Sinds het ontstaan van de Anglicaanse Kerk onder koning Hendrik VIII in de jaren 1530 hadden de katholieken het al moeilijk. Na een streng bewind ten opzichte van de katholieken onder koningin Elizabeth, hoopten de roomsen onder de nieuwe koning Jacobus I op meer geloofsvrijheid. Begin zeventiende eeuw was duidelijk dat er iets moest gebeuren, want het aantal katholieken was inmiddels flink uitgedund. Engeland telde nog slechts zo’n 35.000 katholieken en 250 priesters.

In eerste instantie leek de nieuwe vorst een tolerante reputatie te hebben, wat de katholieken hoop gaf. Al snel bleek echter dat Jacobus, die sinds 1603 tevens het hoofd van de Anglicaanse Kerk was, slechts één geloofsdoctrine in Engeland voorstond. Daarnaast had Jacobus in 1604 vrede gesloten met Spanje, waardoor de steun van overzeese katholieke landen weg was gevallen. 

Een complot

De ontevreden Engelse katholieken smeedden in 1604, op initiatief van de edelman Robert Catesby en zijn bondgenoot Thomas Percy, een complot. Doel was het parlementsgebouw in Londen op te blazen tijdens de opening van het nieuwe parlementaire jaar, en zo in één klap af te rekenen met zowel de koninklijke familie als een groot deel van de aristocratie. Het ging de complotplegers echter om meer dan een aanslag alleen. Na de explosie wilden ze de macht grijpen en de jonge prinses Elizabeth, een dochter van Jacobus I die op dat moment werd opgevoed op een landgoed in de Midlands, naar voren schuiven als nieuwe vorstin. Onder katholieke voogdij moest zij Engeland weer terugbrengen naar het rooms-katholieke geloof.

De complotplegers kwamen in contact met de militair Guy Fawkes, die zich tot het katholicisme bekeerd had. Deze Fawkes had onder meer onder de Spanjaarden gediend in de Nederlanden en daarbij veel ervaring met explosieven opgedaan. Hij leek de geschikte man om de aanslag uit te voeren. Aanvankelijk probeerden de samenzweerders zich via een tunnel toegang te verschaffen tot het parlementsgebouw. Ze huurden een huis in de directe nabijheid en begonnen vanaf daar ondergronds te graven. Tijdens de voorbereidingen ontdekten ze echter dat er onder een deel van het parlementsgebouw een kelderruimte beschikbaar was. Die ruimte werd vervolgens, op naam van Thomas Percy, gehuurd en gevuld met zesendertig vaten buskruit, zorgvuldig verstopt onder hout en kolen.

Een van de samenzweerders maakte echter een grote fout die de hele operatie in het water liet vallen. Hij stuurde een waarschuwingsbrief naar zijn rooms-katholieke vriend en zwager die lid was van het Hogerhuis. Deze edelman, Lord Monteagle, kreeg het advies om op 5 november weg te blijven uit het parlementsgebouw. Op die dag moest het buskruit immers tot ontploffing gebracht worden, omdat op dat moment ook de koning in het gebouw aanwezig zou zijn.

In plaats van stilletjes weg te blijven sloeg het Hogerhuislid echter alarm. Kort hierna, in de avond van 4 november 1605, werd het parlementsgebouw doorzocht en trof men in een van de kelders onder het Hogerhuis Guy Fawkes aan, samen met de vaten buskruit. De aanslag werd op deze manier verijdeld. Guy Fawkes werd onmiddellijk gearresteerd en kwam na foltering met de namen van verschillende medeplichtigen op de proppen. De meeste samenzweerders hadden toen echter al lang de benen genomen.

Fawkes werd veroordeeld tot de strop en vierendeling. Naar verluidt vond de samenzweerder echter niet de dood aan de galg: voordat de executie werd voltrokken zou hij van een ladder zijn gesprongen en daarbij zijn nek hebben gebroken. Ook zeven andere samenzweerders werden na een proces ter dood veroordeeld. De verijdelde aanslag werkte uiteindelijk averechts. In plaats van meer ruimte voor het katholicisme reageerde de overheid met strengere wetgeving en scherp toezicht. Het wantrouwen tegenover Engelse katholieken nam bovendien verder toe. Van religieuze tolerantie was voorlopig geen sprake.

Remember the fifth of November

De verijdeling van het Buskruitverraad wordt ieder jaar op 5 november gevierd. Deze dag is in Engeland bekend onder de naam Guy Fawkes’ Day, waarbij mensen vreugdevuren ontsteken en vuurwerk afsteken om de verijdeling van het complot te herdenken. Een fragment uit een Engels liedje over het mislukte complot luidt:

Remember the fifth of November, gunpowder treason and plot, I know of no reason why gunpowder treason should ever be forgot, Guy Fawkes. It was his intent, to blow up the King and the Parliament.

Bronnen