Willem Aantjes – Politicus met een beladen verleden

Willem Aantjes (1923-2015) was een prominent Nederlandse politicus uit de tweede helft van de twintigste eeuw. Hij werd bekend als fractievoorzitter van zowel de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) als het latere CDA. In zijn politieke werk liet hij zich nadrukkelijk inspireren door christelijke sociale waarden. Zijn loopbaan kwam echter in 1978 abrupt ten einde vanwege ophef over zijn oorlogsverleden.

Aantjes werd geboren in 1923. Na de oorlog begon hij een loopbaan in de politiek. Hij maakte zich sterk voor een christelijk-sociale koers binnen het parlementaire werk. In 1974 hield hij zijn beroemde ‘Bergrede’, waarin hij – aan de hand van passages uit het Nieuwe Testament – betoogde dat het evangelie richtinggevend zou moeten zijn voor politieke keuzes. Deze toespraak maakte veel indruk, ook buiten christelijke kring.

Oorlogsverleden

In 1978 ontstond grote ophef over het oorlogsverleden van Aantjes. Historicus Loe de Jong meldde destijds dat Aantjes lid was geweest van de Waffen-SS. Die bewering bleek later niet te kloppen. Aantjes was tijdens de oorlog als postbode tewerkgesteld in Duitsland en meldde zich daar aan bij de Germaansche SS. Volgens eigen zeggen deed hij dat in de hoop de opleiding als vluchtmogelijkheid te kunnen gebruiken. Toen hij echter weigerde de eed aan Hitler af te leggen, werd hij gevangengezet in strafkamp Port Natal bij Assen. Daar werd hij vervolgens ingezet als kampbewaker wegens personeelstekort bij de Duitsers.

Vanwege de ophef over deze gang van zaken besloot Aantjes eind 1978 af te treden als fractieleider van het CDA. Hij werd opgevolgd door Ruud Lubbers. De affaire betekende het einde van zijn politieke loopbaan, ondanks de latere erkenning dat hij ten onrechte was beschuldigd. NIOD-directeur Hans Blom noemde de kwestie-Aantjes in 2011 “het grootste bedrijfsongeluk in de geschiedenis van het NIOD”.

Aantjes overleed op 22 oktober 2015, op 92-jarige leeftijd.

Miniserie

In 2013 besteedde de EO aandacht aan Aantjes’ politieke leven met de tweedelige miniserie De val van Aantjes. De serie toonde het dramatische verhaal van zijn opkomst als voorman van een nieuwe christelijke politiek en de felle confrontatie rond zijn oorlogsverleden. In de eerste aflevering werd onder meer getoond hoe Aantjes zich sterk maakte voor de oprichting van het CDA als brede middenpartij en hoe hij, tegen de afspraak in, op het eerste partijcongres zijn beroemde Bergrede uitsprak.

Volgens de EO maakte de serie zichtbaar hoe “de machtigste man van Nederland” uiteindelijk het slachtoffer werd van onzichtbare krachten die “in het geheim zijn val voorbereiden”.