Almere bestaat volgend jaar vijftig jaar. Op 30 september 1975 werd een eerste paal geslagen als begin van de woningbouw in Almere. Precies vijftig jaar later waren er ongeveer 95.000 woningen beschikbaar voor de inmiddels 235.000 inwoners van de jonge stad.
De eerste gebouwen
Anders dan soms gedacht stonden de eerste woningen in Almere niet in het huidige stadsdeel Haven, maar aan de Oostvaardersdijk. In 1962 liet de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders (RIJP) hier vijftien huizen bouwen voor rijksambtenaren die betrokken waren bij de bouw van het gemaal Blocq van Kuffeler. Voor de bouw van deze huizen werden geen heipalen gebruikt. Ze stonden in het zand van het dijklichaam, waaronder vanwege de Koude Oorlog atoombunkers waren aangelegd.
In 1974 verrees langs het kanaal de Hoge Vaart de graansilo met jakobsladder Hagevoort. Op 3 september van dat jaar werd de eerste heipaal geslagen voor de telefooncentrale. Er stonden dus al woningen in Almere in 1975, maar de eerste heipaal voor de woningbouw van de nieuwe stad moest toen nog volgen.
Paalslag uitgesteld
In de zomer van 1975 stond de start van de woningbouw in Almere-Haven (toen nog met koppelteken) op het programma. Het feestelijke moment van de eerste paalslag was gepland voor 20 augustus 1975. Maar op die datum bleef het stil in de polder. Minister Tjerk Westerterp van Verkeer en Waterstaat en minister Hans Gruijters van Volkshuisvesting bleven in Den Haag, terwijl de ambtenaren soebatten met aannemer VANEG over lagere aanbestedingsprijzen en zachthout in plaats van hardhout.
Op 30 september 1975 kon het feest eindelijk plaatsvinden. Het was winderig; toch liepen sommige genodigden er zomers bij. Bij de feestelijke paalslag nodigde de RIJP honderd toekomstige bewoners uit, geselecteerd op beroepen, gezinssamenstelling en leeftijd. Zij vormden een afspiegeling van de toekomstige stadbewoners: gezinnen, ouderen, alleenstaanden. Onder belangstelling van driehonderd mensen gaf minister Westerterp een klap op de eerste heipaal voor 414 woningwetwoningen. Vuurwerk begeleidde de klappen van het heiblok. De voltooiing van de eerste vierentwintig huizen op de Schoolwerf stond gepland voor de zomer of het najaar van 1976.
Waar is die paal?
De vraag was echter waar de eerste paal precies was geslagen. Duidelijk was al langer dat de officiële eerste paal niet is geslagen onder de eerste opgeleverde woning, aan de Schoolwerf 21. Almeerder John van Diepen onderzocht bouwtekeningen en bouwstaten van de ‘bloemkolenwijk’ om de exacte locatie van de eerste paal te achterhalen. Hij concludeert dat deze is geslagen in de steeg tussen Schoolwerf 24 en 17 (zie tekening). De aannemer liet de paal voor de ceremonie met de minister dus niet onder een huis, maar in een steegje slaan.
De locatie is vandaag de dag niet meer te herkennen: het kleine bobbeltje in de bestrating bij de tuinpoort van Schoolwerf 17 is bij herbestrating verdwenen. In 2021 was het nog zichtbaar, maar nu is de exacte plek van de eerste paal van de Almeerse woningbouw dus niet meer te zien.
Slecht en goed nieuws
Almere was niet langer een idee op de tekentafel, maar een stad in aanbouw. “Almere is werkelijkheid”, kopten de kranten. Maar de minister temperde ook de verwachtingen. Zo waarschuwde hij dat een spoorlijn naar Amsterdam nog zeker tien jaar op zich zou laten wachten. Tot die tijd zouden bussen de verbinding met het oude land verzorgen. Goed nieuws die dag kwam van supermarkteigenaar Jac. Hermans. Hij liet een helikopter de eerste paal voor een te bouwen supermarkt afleveren.
Stormloop
De belangstelling om in Almere te wonen was overweldigend: binnen enkele weken na de paalslag meldden zich meer dan tienduizend gegadigden in het informatiegebouwtje De Kern achter de Hollandse brug. De bouw vorderde snel. Heiers trotseerden de nukken van de voormalige zeebodem, funderingen werden gestort en de eerste rioolbuizen en gasleidingen werden aangelegd. Architect Van Stigt had gezorgd voor variatie: binnen een vast skelet waren tweeëntwintig woningtypes mogelijk, van tweekamer- tot zeskamerwoningen. Zelfs de kleur van de baksteen en de bronskleurige dakpannen werd zorgvuldig gekozen, zodat de nieuwe stad een warme uitstraling zou krijgen.
Tweede contingent woningen
De start voor de bouw van het tweede contingent woningen volgde pas in april 1976. In tegenstelling tot het feest bij het slaan van de eerste paal, vond deze gebeurtenis plaats zonder enige ceremonie en publiciteit. Als oorzaak benoemde men de financiële moeilijkheden bij de aanbesteding van 435 woningen, waardoor dit 22 miljoen gulden kostende project een half jaar later van start ging dan gepland. Dit contingent bestond hoofdzakelijk uit eengezinswoningen, die aan autovrije straatjes en aan stadsgrachten kwamen te liggen.
Artikel geschreven m.m.v. John van Diepen
Vijftig jaar Almere
Als officiële stichtingsdatum van Almere wordt vaak 30 november 1976 aangehouden. Op die dag kregen de eerste honderd bewoners van Almere Haven de sleutel van hun nieuwe woning. Al eerder woonden er echter mensen in het gebied: de zogenoemde kwartiermakers.
Een Bivak voor de kwartiermakers van Almere
Jongste stad van Nederland krijgt alsnog zijn ‘middeleeuwse kasteel’
De naam Almere – van middeleeuws meer tot moderne stad
Ebenezer Howard en de Tuindorpen van Amsterdam