De landen van herwaarts over

Wanneer in geschiedenisboeken over het noordelijke deel van de Bourgondische gebieden – grofweg het latere Nederland en België – wordt geschreven, kom je soms de aanduiding ‘de landen van herwaarts over’ tegen. Dit begrip gaat terug op de Bourgondische tijd, toen de hertogen een eigen manier hadden om hun uitgestrekte bezittingen te benoemen en te onderscheiden van het oorspronkelijke hertogdom Bourgondië.

De bezittingen werden aangeduid vanuit het perspectief van de hertog, die meestal in Vlaanderen of Brabant verbleef. Vanuit dat gezichtspunt noemde men de noordelijke en westelijke gebieden les Pays de par-deça, in het Nederlands ‘de landen van herwaarts over’. Dit betekende zoiets als ‘deze landen hier, direct om ons heen’.

Met deze aanduiding probeerden de Bourgondische hertogen de noordelijke bezittingen een gezamenlijke identiteit te geven, ter onderscheiding van hun oorspronkelijke, verder zuidelijk gelegen, stamland in Bourgondië, dat bekendstond als les Pays de par-delà (‘de landen van derwaarts over’).

Deze benamingen bleven niet lang in gebruik. Het Bourgondische streven naar eenmaking in de Lage Landen bereikte zijn hoogtepunt in de zestiende eeuw onder keizer Karel V, toen de zeventien provinciën ontstonden. Tegen het einde van die eeuw viel dit verband echter uiteen, en verdween ook de term ‘landen van herwaarts over’.

Bronnen