Bij het Noordsche Veld in Peest (Drenthe) hebben archeologen een groot aantal Neanderthaler-artefacten aangetroffen. Op een perceel vlak bij het beekdal van het Oostervoortsche Diep werden in totaal zo’n 650 bewerkte vuurstenen en andere stenen werktuigen gevonden. Volgens de provincie Drenthe gaat het om de grootste oppervlaktevindplaats van Neanderthaler-artefacten in de noordelijke helft van Nederland.
De vondsten, van zo’n 50.000 jaar oud, zijn gedaan door de Stichting Stone (Steentijd Onderzoek Nederland), in samenwerking met archeologisch onderzoeksbureau De Steekproef en een groep vrijwillige archeologen onder leiding van Neanderthaler-expert Marcel Niekus. Bijzonder is dat op de betreffende locatie meer vuistbijlen zijn gevonden dan in de rest van Noord-Nederland bij elkaar.
De vindplaats is al sinds 2007 bekend bij onderzoekers, nadat een particulier in de jaren negentig een vuistbijl vond naast een akker. Deze ‘vuistbijl van Peest’ vormde het begin van langdurig archeologisch onderzoek. In 2011 leverden opgravingen al honderden artefacten op, waaronder vuistbijlen, schaven en messen. Dit type vondsten werd door Neanderthalers zo’n 50.000 jaar geleden gebruikt voor het jagen, snijden en bewerken van huiden en hout.
Wat de plek volgens de onderzoekers uitzonderlijk maakt, is dat de artefacten niet alleen los aan het oppervlak zijn aangetroffen, maar ook in hun oorspronkelijke context opgegraven zijn. In februari 2025 is bij een werkbezoek door Niekus nog een complete vuistbijl gevonden.
Datering
Deze zomer en volgend jaar wordt verder onderzoek gedaan, onder meer naar de aanwezigheid van organisch materiaal zoals hout, bot en plantenresten. De bodemomstandigheden nabij het beekdal zouden hiervoor gunstig zijn. Men hoopt bijvoorbeeld resten van takjes, stuifmeel of ander organisch materiaal aan te treffen, die kunnen bijdragen aan een nauwkeuriger datering van de vondsten. Zulke materialen kunnen bovendien meer inzicht geven in het leven van de Neanderthalers. Tot nu toe is de ouderdom van de vuistbijlen vooral geschat op basis van vergelijkingen met Franse vondsten die wel goed te dateren zijn.
Het perceel waarop de vondsten zijn gedaan is onlangs aangekocht door de provincie Drenthe in het kader van het Natuur Netwerk Nederland. De provincie wil het terrein in de toekomst omvormen tot natuurgebied, maar stelt eerst ruimte beschikbaar voor archeologisch onderzoek. In de Cultuurnota 2025-2029 heeft Drenthe expliciet opgenomen dat er meer kennis moet komen over de prehistorie in deze regio, met name over de Neanderthalers.
Waar komen Nederlanders vandaan? Over de eerste bewoners van Nederland
De laatste 54.000 jaren van de mens
Fluitende neanderthalers