Elli Bleeker van het Huygens Instituut ontvangt een NWO-subsidie voor onderzoek naar de manier waarop literaire teksten door de tijd heen veranderen, bijvoorbeeld onder invloed van maatschappelijke opvattingen. Het project Making Sense of Versions richt zich op de wisselwerking tussen literatuur en samenleving en op de vraag hoe herzieningen, weglatingen en aanpassingen in teksten historische ontwikkelingen weerspiegelen.
Literaire werken zijn zelden vaststaande documenten. Romans, dagboeken en andere teksten verschijnen vaak in meerdere edities. Ze worden bijvoorbeeld aangepast na publieke kritiek, veranderende morele normen of nieuwe inzichten van auteurs en uitgevers. Deze wijzigingen kunnen interessant zijn voor historici en literatuurwetenschappers omdat ze iets kunnen zeggen over culturele en maatschappelijke veranderingen.
Binnen het project gaat Bleeker werken aan een nieuwe onderzoeksmethode waarin traditioneel tekstonderzoek wordt gecombineerd met zogeheten computationele analyse. Door nauwkeurige lezing (close reading) te verbinden met statistische en stilistische analyse van grote verzamelingen teksten moeten zowel kleine tekstuele ingrepen als grotere patronen zichtbaar worden gemaakt. De bedoeling is dat zo duidelijker wordt hoe literatuur en maatschappelijke waarden elkaar wederzijds beïnvloeden.
Getest
De nieuwe methode wordt de komende tijd getest op Nederlandstalige literaire werken uit de twintigste eeuw die aantoonbaar ingrijpend zijn herzien. Voorbeelden zijn Pijpelijntjes (1904) van Jacob Israël de Haan, dat in zijn tijd vanwege de homoseksuele thematiek tot maatschappelijke controverse leidde, en Het dagboek van (de vrouw van) een beeldhouwer van Dirkje Kuik, dat in verschillende edities verscheen in 1964 en 1986.
Het onderzoek bouwt voort op eerder werk van Bleeker, waaronder het project rond de manuscripten van Anne Frank, waarin nauwgezet werd onderzocht hoe Anne Frank haar teksten herschreef.
Onderzoekers belichten literaire ontwikkeling Anne Frank
De meest gelezen boeken in de negentiende eeuw
Leo Tolstoj – Russische schrijver
‘Tales from Shakespeare’ in Art Nouveau band
Leidens Ontzet volgens P.C. Hooft