Op een zeventiende-eeuws schilderij dat enige tijd geleden nog geveild dreigde te worden als onbekend tafereel, blijkt een belangrijk moment uit de vroege Nederlandse geschiedenis te zijn afgebeeld. Het werk toont een vergadering van de Staten-Generaal in 1608, tijdens onderhandelingen met Spanje. Die bijeenkomst vormde een belangrijke stap op weg naar de internationale erkenning van de Republiek.
De ontdekking werd gedaan door historicus Joris Oddens van het Huygens Instituut. Zijn onderzoek naar het schilderij is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Early Modern Low Countries.
Het schilderij dook in 2023 op tijdens een veiling, waar het vrij algemeen werd omschreven als een voorstelling van een zeventiende-eeuwse politieke vergadering. Het werk was in Nederland onbekend en bevond zich volgens onderzoekers eeuwenlang in familiebezit in een Duits kasteel. Nadat het schilderij was aangekocht, volgde een uitgebreid onderzoek naar de afgebeelde personen, locatie en getoonde gebeurtenis.
Vergadering op het Binnenhof
Samen met andere experts stelde Oddens vast dat het schilderij de oudste vergaderzaal van de Staten-Generaal op het Binnenhof toont. Daarmee is het werk bijzonder, omdat er van deze ruimte nauwelijks beeldmateriaal bekend is. Volgens de onderzoekers gaat het zelfs om de enige bekende geschilderde voorstelling van deze vergaderzaal.
Op het doek zijn verschillende prominente bestuurders uit de vroege Republiek afgebeeld. Rond de lange vergadertafel zitten onder meer stadhouder Maurits van Oranje, de Friese stadhouder Willem Lodewijk en raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt.
Onderhandelingen met Spanje
Uit het onderzoek bleek bovendien dat een specifiek moment uit 1608 is vastgelegd. De Staten-Generaal krijgen op het schilderij bericht dat een delegatie van de Spaanse koning bereid is in hun midden te verschijnen om te onderhandelen.
Dat was meer dan een praktische stap in de vredesbesprekingen. De Spaanse vertegenwoordigers erkenden daarmee impliciet dat de Republiek als gelijkwaardige gesprekspartner aan tafel zat. Voor veel tijdgenoten gold dit als een belangrijk teken dat de jonge staat internationaal steeds serieuzer werd genomen.
De gebeurtenis vond plaats tijdens de Tachtigjarige Oorlog. De Republiek had zich al eerder losgemaakt van de Spaanse koning, maar internationale erkenning was nog geen vanzelfsprekendheid. De onderhandelingen van 1608 vormden een opmaat naar het Twaalfjarig Bestand dat een jaar later werd gesloten.
Politieke cultuur
Volgens Oddens is het schilderij vooral waardevol omdat het inzicht geeft in de politieke cultuur van de vroege Republiek. Van de werkzaamheden van de Staten-Generaal zijn veel schriftelijke bronnen bewaard gebleven, maar visuele voorstellingen zijn schaars.
Het schilderij laat zien hoe de vergadering was ingericht en welke plaats de verschillende bestuurders innamen. Daarnaast legt het een gebeurtenis vast die destijds als politiek keerpunt werd gezien.
Onderzoekers vergelijken de historische betekenis van het werk met die van het beroemde schilderij van Gerard ter Borch waarop de bekrachtiging van de Vrede van Münster in 1648 is afgebeeld. Waar dat schilderij het formele einde van de Tachtigjarige Oorlog toont, laat het nieuw ontdekte werk een belangrijk moment zien op weg naar de internationale erkenning van de Republiek.
Het schilderij is inmiddels gerestaureerd en in bruikleen gegeven aan het Haags Historisch Museum. Daar zal het na de heropening van het museum in 2028 voor het publiek te zien zijn.
Geuzen bezorgden verdeelde Lage Landen een gemeenschappelijke identiteit
De Luikse wapenindustrie tijdens de Tachtigjarige Oorlog
‘Saevis tranquillus in undis’ en het nationale ijsvogeltje
Leiden in last (oorsprong van de uitdrukking)
