Dat gaat erin als Gods woord in een ouderling – betekenis en herkomst

Als een boodschap of idee gemakkelijk wordt geaccepteerd, wordt weleens gezegd dat iets erin gaat ‘als Gods woord in een ouderling’. De uitdrukking wordt gebruikt voor zaken die gemakkelijk worden geaccepteerd of soepel naar binnen gaan. Het kan dan gaan om eten, drank, maar vaker doelt men op overtuigende boodschappen of ideeën.

De uitdrukking verwijst naar de kerkelijke ouderling, een ambtsdrager in de protestantse kerk. Die wordt geacht in zijn werk de Bijbel, ofwel Gods woord, als leidraad te nemen. Hoe lang de relatief bekende uitdrukking al wordt gebruikt, is niet helemaal duidelijk, maar hij komt al zeker sinds de negentiende eeuw voor. In Jan Mens’ roman Er wacht een haven (1950) is bijvoorbeeld te lezen over een man die een alcoholisch drankje nuttigt en daarna reageert:

Dat was fijn spul, Jan, ’t glee d’r in als Gods woord in ’n ouderling.

Klokspijs

Taalkundige F.A. Stoett wees er in zijn werk Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1925) op dat de uitdrukking past in een langere traditie van vergelijkingen voor zaken die gemakkelijk naar binnen gaan. Hij haalde daarbij het oudere gezegde ‘dat gaat erin als klokspijs’ aan. Met ‘klokspijs’ doelde men op vloeibaar metaal waarmee klokken werden gegoten. Deze substantie vloeide soepel en snel in een vorm en kreeg zo ook de figuurlijke betekenis van iets dat er gemakkelijk ingaat of zonder veel moeite wordt aangenomen. Deze uitdrukking komt al zeker sinds de zeventiende eeuw voor. Zo noteerde toneelschrijver Gerbrand Adriaenszoon Bredero al een variant in zijn blijspel Moortje (1615), waarin iemand voedsel ‘voor klokspijs’ (dus zonder moeite) naar binnen werkt.

Tegenwoordig is vooral de verwante uitdrukking ‘dat gaat erin als zoete koek’ nog algemeen bekend.

Bronnen