Schilderijen en tekeningen van meestervervalser Han van Meegeren naar Deventer museum

Deventer Verhaal, de erfgoedorganisatie van de Overijsselse stad, heeft een grote verzameling kunstwerken verworven van de beruchte schilder en meestervervalser Han van Meegeren (1889-1947). De werken krijgen een prominente plek krijgen in een toekomstig museum.

Han van Meegeren verwierf in de jaren dertig en veertig wereldfaam als vervalser van zeventiende-eeuwse meesters, vooral Johannes Vermeer. Zijn zeer nauwkeurige vervalsingen werden destijds voor miljoenen verhandeld en vonden hun weg naar gerenommeerde musea. De grootste ’triomf’ van Van Meegeren was in 1938 de verkoop van een valse Emmaüsgangers van ‘Vermeer’ aan Museum Boijmans van Beuningen, voor 1.275.000 gulden.

Pas na de oorlog werd Van Meegeren ontmaskerd. Kort na zijn proces in 1947, waarbij hij werd veroordeeld tot één jaar gevangenisstraf, overleed de kunstenaar aan een hartstilstand in de Amsterdamse Valeriuskliniek. Zijn leven en werk zijn sindsdien onderwerp geweest van tal van publicaties, films en tentoonstellingen.

De Van Meegeren-collectie die de Overijsselse erfgoedinstelling heeft verworven, bestaat uit tientallen schilderijen en tekeningen. Ze zijn afkomstig uit de particuliere verzameling van postzegelhandelaar Theo Bakker, die het oeuvre van zijn stadsgenoot decennialang bijeenbracht. Van woeste mannenkoppen en tedere kinderportretten tot tekeningen van vechtende pauwen en sierlijke vissen. Het huis van de verzamelaar hing tot voor kort vol met schilderijen en tekeningen van de kunstenaar. Bakker:

Ik ben een fan van Van Meegeren. Hoe vaker je naar zijn werk kijkt, hoe mooier je het gaat vinden. Iedereen heeft zo zijn smaak, maar ik houd van zijn realistische manier van schilderen.

Als postzegelhandelaar kwam Bakker al sinds zijn vijftiende op veilingen in het hele land. Daar liep hij regelmatig kunstwerken van zijn beroemde en beruchte stadsgenoot tegen het lijf. Toen een veilingmeester zich eens laatdunkend over de kunstenaar uitliet, besloot Bakker zich op Van Meegeren toe te leggen. “Ik heb helemaal geen kunstopleiding of iets gedaan, ik ben autodidact”, aldus de postzegelhandelaar. “Handelsgeest en gevoel voor geschiedenis moet in je zitten. Ik probeerde jaarlijks het mooiste werk van Van Meegeren te kopen dat op de markt kwam.”

Onovertroffen

Ook voor de vervalsingen heeft de voormalige postzegelhandelaar grote waardering:

Wat hij kon is nooit overtroffen. Hij verplaatste zich niet alleen in de stijl van een oude meester, maar hij kon hem ook nadoen. Je kunt zeggen dat het slechts een imitatie is. Nou, hier heb je verf en een kwast; doe het zelf maar eens na!

Onlangs verkocht de verzamelaar zijn collectie aan Deventer Verhaal. Volgens de erfgoedinstelling voor een “schappelijke prijs”. Museumdirecteur Ewout van der Horst stelt dat de aankoop een unieke kans biedt om Van Meegerens eigen stijl naast zijn vervalsingen te tonen.

Het is fascinerend om zijn persoonlijke werk te vergelijken met de werken waarmee hij de kunstwereld op het verkeerde been zette. Zo kunnen we zijn uitzonderlijke techniek en opmerkelijke levensverhaal nog beter overbrengen.

De tentoonstelling waarin de werken worden getoond opent naar verwachting eind 2026 in een nieuwe museum in de voormalige bibliotheek aan de Brink in Deventer. Enkele aanwinsten zijn nu al in de stad te bekijken, in Museum De Waag.